Toen ik in 2015 voor het eerst bij de Nederlandse Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) zat, werd mij direct na het invullen van mijn persoonlijke gegevens de vraag gesteld: “Bent u soenniet of sjiiet?”. Dit moment was schokkend voor mij, en ik was niet de enige; later deelden veel Syrische vluchtelingen hetzelfde gevoel van verbazing. In Syrië, ondanks de burgeroorlog, werd zo’n vraag sinds de onafhankelijkheid beschouwd als een sociale en politieke taboe.
Europa meet je geloof vóór je nationaliteit
Onlangs las ik dat immigratie- en asielkantoren in Duitsland soortgelijke vragen stellen aan Syrische vluchtelingen, over hun religie en geloofsstroming. Mogelijk zijn er politieke en veiligheidsmotieven achter, maar het roept legitieme vragen op: kan religieuze scheiding een rol spelen in de moderne Europese politiek, zelfs in een seculier land als Nederland, en invloed hebben op de politieke participatie van nieuwkomers?
De geschiedenis laat zien dat Nederland zelf religieuze verdeeldheid heeft gekend, maar deze heeft overwonnen dankzij decennia van sociale en politieke inspanningen. Vroeger had elke protestantse of katholieke gemeenschap haar eigen kappers en winkels, en huwelijken tussen de denominaties waren vrijwel onmogelijk. Vandaag de dag is dat geen probleem meer, noch voor burgers, noch voor de overheid, en het is een levend voorbeeld van hoe samenlevingen diversiteit kunnen integreren en oude verdeeldheid kunnen overwinnen.
In het Midden-Oosten werden religies vaak gebruikt als rechtvaardiging voor oorlogen, maar in werkelijkheid dienden ze externe politieke doelen. Het ging zelfs zover dat Frankrijk, tijdens het instellen van het zogenaamde mandaat over Syrië, een nieuwe religieuze stroming creëerde, de Murashidah of Al-Murshidiyyeen, in de Syrische kuststreek.
De ervaring van Syrische vluchtelingen in Europa brengt nieuwe uitdagingen met zich mee. De vraag naar religie in persoonlijke gegevens lijkt misschien onschuldig, maar veroorzaakt een gevoel van onzekerheid en terechte bezorgdheid over toekomstig gebruik van deze informatie. Velen verwachtten niet dat ze op religieuze basis behandeld zouden worden, zelfs in een seculier en modern land als Nederland.
Je stem telt niet… je geloof wel
Zelfs als de vraag over religie in Europa een bepaalde relevantie heeft voor immigratie- en asielinstanties, ontmoedigt het in de praktijk Syrische burgers om politiek actief te worden, bijvoorbeeld bij verkiezingen. Iemand vertelde me lachend tijdens het schrijven van dit artikel: “Mijn naam is nu langer: de Nederlandse Syrische soenniet. Als het zo gaat, praat dan helemaal niet met mij over politiek in dit land, ik doe mijn plichten en neem mijn rechten, politiek en verkiezingen interesseren me niet meer.”
Persoonlijk had ik verwacht – en dit was een van mijn fantasievolle dromen vóór mijn aankomst in Nederland – dat Nederland en Europa de kloof tussen religies veroorzaakt door oorlogen zouden herstellen, aangezien het het continent is dat altijd pronkt met secularisme en staatssoevereiniteit. Wat er nu gebeurt, kwam als een verrassing en vernietigt die gouden dromen, net zoals veel andere zaken die in mijn verbeelding iets waren en in de realiteit iets anders bleken te zijn.
Nederland, dat na de Tweede Wereldoorlog uit de as is herrezen, blijft een levend voorbeeld van hoe diversiteit en secularisme in de samenleving geïntegreerd kunnen worden. De vraag naar religie benadrukt echter dat de weg naar volledig vertrouwen en inclusiviteit complex blijft en het belang van waakzaamheid vergroot, zodat nieuwkomers worden aangemoedigd volledig deel te nemen aan de seculiere samenleving en hun rechten en plichten volledig uit te oefenen zonder terughoudendheid of discriminatie.
Misschien was het laatste wat we ooit hadden verwacht dat men je in Duitsland of Nederland zou classificeren als soenniet of sjiiet. We zijn duizenden kilometers met onze kinderen gevlucht voor een dergelijke classificatie die onze landen in het Midden-Oosten heeft verwoest en nog steeds voor externe politieke doelen en internationale belangen wordt gebruikt.
Hasan Kaddour, de Nederlandse burger van Syrische soennitische afkomst en Barcelona-fan
