Op een avond zat ik met een vriend in Nederland toen hij me zijn koptelefoon gaf en zei: “Luister hier eens naar.” Het was een stuk uit wat hier wordt gezien als klassieke, traditionele muziek. Hij sloot zijn ogen en leek volledig op te gaan in wat hij hoorde.
Ik deed hetzelfde.
Ik volgde de opbouw en de muzikale ontwikkeling, maar het effect waar hij over sprak bleef uit. Ik voelde geen lichtheid, geen afstand. Ik bleef buiten de muziek staan.
Toen ik hem dat vertelde, lachte hij en zei: “Het lijkt erop dat de integratie is mislukt.”
Een paar minuten later draaide ik voor hem wat ik óók beschouw als klassieke, traditionele muziek, maar uit een andere context: een Iraaks lied met een duidelijke melancholische lading. Ik vertaalde een paar zinnen, hij onderbrak het snel.
“Waarom zoveel verdriet?”
Dat was geen oppervlakkige vraag.
Erfgoed in het oor
Dit soort momenten maken duidelijk waar het verschil zit. Niet in kennis, maar in beleving. We luisteren niet alleen naar andere muziek,
we luisteren anders. “Smaak” is hier geen verklaring. Het is het resultaat van iets diepers.
In het Midden-Oosten is dat iets een geschiedenis die nooit echt tot rust is gekomen. Deze regio, vaak beschreven als een doorgang van veroveraars, heeft nauwelijks periodes gekend zonder conflict. Van de campagnes van Alexander de Grote tot de Mongolen uit het verre oosten.
Maar het gaat verder dan dat.
Oorlogen kwamen van buitenaf, uit het westen en het oosten, maar ook van binnenuit. Conflicten op basis van etniciteit, religie, stammen en sektarische verschillen hebben zich door de eeuwen heen herhaald.
Dat is geen afgesloten verleden.
Wat we vandaag zien in het Midden-Oosten is daar een direct verlengstuk van: een oorlog boven op een oorlog, en die weer boven op eerdere oorlogen. Lagen van conflict die zich blijven opstapelen, na Eerste Wereldoorlog werd de regio opnieuw gevormd, maar stabiliteit bleef uit.
In zo’n context wordt verdriet geen uitzondering, maar een herkenbare vorm van expressie.
Integratie zonder menging
In Europa ontwikkelde dit anders, vooral na de Tweede Wereldoorlog.
Samenlevingen, waaronder die in Nederland, kozen voor stabiliteit, organisatie en een praktische benadering van de werkelijkheid.
Het verleden werd niet genegeerd, maar geanalyseerd en beheersbaar gemaakt, Dat heeft invloed op hoe emoties worden beleefd.
Waar in het Midden-Oosten emotie vaak direct en zichtbaar is, neigt de Europese, en zeker de Nederlandse mentaliteit naar beheersing.
Emoties worden niet ontkend, maar ingekaderd.
Dat verschil is fundamenteel.
In de Arabische traditie zie je het tegenovergestelde bijna als uitgangspunt. In de klassieke poëzie begint de dichter vaak bij de “ruïnes” van een verlaten plek. Zo spotte Abu Nuwas met dit gebruik:
“De ongelukkige ging naar de ruïnes om ze toe te spreken,
ik ging op zoek naar de kroeg van de stad.”
Die spanning zie je ook terug in muziek, wat in Europa als klassieke, traditionele muziek wordt ervaren, is gericht op structuur en balans.
Daarom zegt mijn vriend dat hij “vliegt”.
Voor hem creëert muziek afstand.
Voor mij creëert muziek herkenning.
Hier ontstaat het idee van een mislukte integratie, Niet omdat iemand weigert, maar omdat de uitgangspunten verschillend zijn.
Als speler van de oed weet ik dat kwarttonen geen detail zijn, maar dragers van gevoel.
Dat verschil is niet eenvoudig te overbruggen.
Vrijheid om te luisteren
Misschien hoeft dat ook niet, luister jij en je vriend naar wat jullie willen, misschien is dat juist de kracht van Nederland.
Hier bestaan verschillende muzikale werelden naast elkaar, Laat ze naast elkaar bestaan.
Integratie kost tijd.
Muziek is een universele taal, maar kent verschillende accenten, mMisschien is muzikale integratie beperkt.
Maar esthetische integratie is mogelijk, uiteindelijk luistert ieder op zijn eigen manier.
En ik blijf mij herkennen in het melancholische lied, zelfs in de melancholische poëzie:
Verdriet is prachtig
En een nacht zonder zorgen heeft geen smaak
En de oosterling bewaart altijd een kwarttoon in zijn zak.
En de Nederlander blijft dansen met de bémol in zijn zak.
