Hieronder een opname van de talkshow Watvinnie waarin HierinSalland onderwerpen aan de orde stelt die de leefbaarheid van Salland ten goede komen. Als jij ook een onderwerp hebt, kom maar doorrrr.
Onder de talkshow kun je ook het interview lezen.
In de talkshow Watvinnie van HierinSalland praat presentator Harrie Kiekebosch met de oprichters Jolanda Ramerman en Christel Neppelenbroek. Over een kledingindustrie waarin een shirtje steeds vaker een wegwerpartikel is geworden, over de drempel van tweedehands kleding en over een blauwe bedrijfshal aan de Handelsweg waar inmiddels een van de grootste inloopkasten van Overijssel te vinden is.
Het begon met een zonnepark dat er niet kwam
Onze Tante Leen is onderdeel van Duurzaam Leefbaar Lemelerveld. Dat initiatief begon jaren geleden met een ambitieus plan: een zonnepanelenveld waarvan de opbrengsten gebruikt konden worden om sociale projecten in het dorp te financieren.
Dat zonnepark kwam uiteindelijk niet van de grond. De kosten en voorwaarden veranderden en het financiële risico werd te groot. Maar de beweging die erdoor was ontstaan, bleef wel bestaan. Er kwamen energiecoaches, inwoners konden warmtescans van hun woning laten maken en er ontstonden allerlei andere initiatieven rond duurzaamheid. In dezelfde hal waar onze Tante Leen nu zit, worden bijvoorbeeld ook oude meubeltjes opgeknapt en opnieuw verkocht. De achtergrond van de initiatiefnemers hielp daarbij. Kennis van kleding en het bibliotheekidee kwamen bij elkaar. Waarom zou je immers alleen boeken lenen? Waarom niet ook kleding? Net als de Lena Library in Amsterdam. Daarbij: Christel heeft een achtergrond in mode/kleding, Jolanda heeft een een achtergrond in bibliotheekwerk.
Onze Tante Leen
Alleen moest zo’n kledingbibliotheek nog wel een naam krijgen. Dat werd een soort prijsvraag. De naam moest Nederlands zijn, laagdrempelig, gezelligheid en saamhorigheid uitstralen en tegelijkertijd iets met duurzaamheid hebben. Toen kwam iemand met onze Tante Leen. Die naam bleek bijna alles te bevatten. Een tante is familie, familie zorgt voor elkaar en is zuinig op de spullen. En Leen heeft natuurlijk nog een tweede betekenis: je mag kleding ook lenen.
De initiatiefnemers maakten er onze Tante Leen van. En daarmee was eigenlijk meteen de sfeer bepaald. Het moest geen kille opslagplaats met tweedehands kleding worden, maar een plek waar je binnenloopt alsof je bij een tante op bezoek komt.
Van luxeproduct naar wegwerpartikel
Achter dat gezellige idee zit ondertussen wel een serieus probleem. In het gesprek wordt teruggekeken naar een tijd waarin nieuwe kleding iets bijzonders was. Een nieuwe broek, een jasje voor de eerste communie, zondagse kleren. Sommige moeders kochten een paar meter spijkerstof op de markt en maakten daar zelf broeken van. Een kledingkast met tien broeken was helemaal niet vanzelfsprekend. Dat is veranderd. Christel kent de kledingbranche van binnenuit en ziet hoe vooral goedkope kleding steeds meer een wegwerpproduct is geworden. Een paar nieuwe shirtjes kosten soms nauwelijks iets, de kwaliteit is lang niet altijd gemaakt om jaren mee te gaan en de volgende collectie dient zich alweer aan.
En dan gaat het niet alleen over wat er in de winkel gebeurt. Er zijn enorme voorraden kleding die niet worden verkocht en uiteindelijk hun weg moeten vinden. Juist de ondoorzichtigheid van die hele keten stoort de initiatiefnemers. Onze Tante Leen gaat dat wereldprobleem natuurlijk niet oplossen. Maar je kunt wel ergens beginnen. De belangrijkste vraag die ze bezoekers willen meegeven is eigenlijk heel eenvoudig: waarom zou alles wat je draagt nieuw moeten zijn?
Een inloopkast van honderd vierkante meter
Wie Tante Leen zoekt, moet naar de Handelsweg 20 in Lemelerveld. Op een industrieterrein. Een blauwe hal, een blauwe deur. Dat klinkt niet onmiddellijk als een gezellige kledingwinkel. Maar eenmaal binnen verdwijnt het gevoel van de bedrijfshal. De kledingbibliotheek zou aanvankelijk ongeveer veertig vierkante meter groot worden, maar bij de start werd dat al honderd. De verhuurder kwam het initiatief tegemoet met de huur en een groep vrouwen ging aan de slag. Aan een behangtafel werd eerst een moodboard gemaakt en daarna werd er gebouwd, ingericht en aangekleed.
Zo ontstond wat de initiatiefnemers graag de grootste inloopkast van Overijssel noemen.
En die kast is een beetje van iedereen. De kleding komt namelijk grotendeels van mensen uit Lemelerveld en ver daarbuiten. Mensen ruimen hun eigen kast op en brengen mooie kleding die ze niet meer dragen naar onze Tante Leen. Vooral kleding waarvan ze het soms jammer vinden om die zomaar in een kledingcontainer te stoppen. Want dat jurkje waar je zelf ooit graag in liep, krijgt hier een nieuw leven. Iemand anders loopt er straks mee door het dorp.
En dan loopt de buurvrouw ineens in jouw blouse
Daar zit nog wel een psychologische drempel. Want stel dat je een mooie blouse naar Tante Leen brengt en je ziet een paar weken later iemand uit het dorp in precies die blouse lopen. Dat voelt voor sommige mensen in het begin toch een beetje vreemd. Volgens Jolanda en Christel moeten we daar misschien gewoon vanaf. In een gewone kledingwinkel hangen immers tien of twintig identieke blouses naast elkaar. Dan vinden we het volkomen normaal dat iemand anders hetzelfde draagt.
Waarom zou dat ineens anders zijn omdat die blouse eerst van jou was?
Ook tweedehands kleding heeft zo’n omslag doorgemaakt. Wat ooit een beetje ongemakkelijk kon voelen, is met vintagewinkels inmiddels behoorlijk gewoon geworden. De kledingbibliotheek zit volgens de initiatiefnemers nog in die pioniersfase. Ze hopen dat kleding lenen over een paar jaar net zo vanzelfsprekend wordt.
Zes kledingstukken, zes weken
Het systeem lijkt inderdaad sterk op dat van een gewone bibliotheek. Je wordt lid en mag vervolgens per keer zes kledingstukken meenemen. Die mogen zes weken blijven. Aanvankelijk was de uitleentermijn vier weken, maar met het Nederlandse weer bleek dat soms wel erg kort. Tegen de tijd dat het eindelijk warm genoeg was voor dat ene jurkje, moest het alweer terug.
Dus werd het zes weken. Boetes zijn er niet. Ook dat past bij onze Tante Leen. Als er een keer een vlek in een kledingstuk komt, dan gebeurt dat. Kleding is er uiteindelijk om gedragen te worden. Er is inmiddels een vaste groep van ongeveer veertig mensen die regelmatig komt lenen, met daaromheen nog een wisselende groep. En belangrijk: je hoeft helemaal niet uit Lemelerveld te komen om lid te worden.
Je kunt er ook gewoon koffie komen drinken
Wie alleen naar de rekken met kleding kijkt, mist ondertussen misschien wel de helft van het verhaal. Er staat namelijk ook een grote koffietafel. Als de vrijwilligers er zijn, wordt er samen koffie gedronken. En er komen mensen die soms helemaal niet voor een jurk of blouse binnenlopen, maar gewoon voor dat kopje koffie. Dat mag ook. In dezelfde hal zit de MeubelPimpGalerie en één keer per maand is er een Reparatiepunt. En onze Tante Leen wil steeds meer ruimte bieden om kleding te repareren, te vermaken en materialen opnieuw te gebruiken.
Zelfs een kledingstuk dat echt niet meer aan een hanger kan, hoeft daarom nog niet waardeloos te zijn. Een mooie rits kan opnieuw gebruikt worden. Knopen kunnen eraf. Stof kan materiaal worden voor iets nieuws. Zoals vroeger thuis eigenlijk. Een knoop nodig? Dan ging de knopenbak op tafel. Onze Tante Leen wil uiteindelijk zo’n grote gezamenlijke knopenbak voor het hele dorp zijn.
Zelfs wat niet in de bibliotheek komt, krijgt een bestemming
Ook kleding die niet geschikt is voor de uitleenrekken proberen de vrijwilligers ergens anders onder te brengen. Er zijn contacten met goede doelen en woonvormen en er wordt gezocht naar mensen en organisaties die bepaalde stoffen of kledingstukken nog kunnen gebruiken. Zo kan iemand oude lakens gebruiken om er weer nieuwe dingen van te maken. Een school die stoffen nodig heeft voor een slinger kan aankloppen. En voor jongeren wordt een maakdag georganiseerd rond quilts; de gemaakte dekens krijgen vervolgens een sociale bestemming.
Duurzaamheid en het sociale aspect zijn bij onze Tante Leen daardoor steeds moeilijker van elkaar te scheiden. Het doel is niet alleen dat er minder textiel wordt weggegooid. Het gaat er ook om dat spullen hun waarde houden doordat iemand anders ze weer gebruikt.
De prijs mag weg, het idee blijft
Dat leverde onze Tante Leen inmiddels de Kringlogo-prijs van Natuur en Milieu Overijssel op. De fysieke prijs moeten de winnaars na verloop van tijd weer doorgeven aan een volgende winnaar.
Eigenlijk past zelfs dat wonderwel bij een kledingbibliotheek. Je krijgt iets moois. Je mag ervan genieten. En daarna geef je het weer door. Want misschien is dat uiteindelijk wel het aardigste van onze Tante Leen. Natuurlijk gaat het over de enorme hoeveelheid kleding die we produceren en weer afdanken. Natuurlijk gaat het over hergebruik, grondstoffen en duurzaamheid. Maar in die blauwe hal in Lemelerveld gebeurt ondertussen iets veel eenvoudigers. Een blouse hoeft niet van jou te zijn om hem met plezier te dragen. Een jurk hoeft niet nieuw te zijn om nieuw voor jou te zijn. En spullen hoeven niet waardeloos te worden omdat degene die ze kocht erop uitgekeken is.
Misschien is dat wel de belangrijkste les uit de grootste inloopkast van Overijssel: we hebben niet altijd méér spullen nodig. We moeten vooral wat beter leren delen wat er allang is.
Watvinnie wordt mede mogelijk gemaakt door Univé.
