Kijk hier de talkshow, of lees daaronder het verhaal.
Wie zijn Geologisch Streekmuseum de IJsselvallei tussen Boskamp en Eikelhof binnenstapt, krijgt dan ook geen verzameling stenen te zien, maar een reis door miljoenen jaren geschiedenis.
Een landschap geboetseerd door ijs
Het eerste wat bezoekers zien, is een schaalmodel van de IJsselvallei in keien. Daar wordt zichtbaar hoe gigantische gletsjers tijdens de voorlaatste ijstijd het landschap vormgaven. Zo’n 150.000 jaar geleden schoof een honderden meters dikke ijsmassa vanuit Scandinavië ons land binnen. Het ijs drukte de bodem weg, stuwde de Veluwe omhoog en liet na zijn terugtrekking een landschap achter dat nog altijd herkenbaar is.
“Als je weet hoe het landschap is ontstaan,” zegt Verhaard, “kijk je heel anders naar de grond waarop je loopt.”
Een museum vol verhalen
In het museum liggen ongeveer tienduizend stenen en fossielen. Ze zijn niet willekeurig neergelegd. De collectie is gerangschikt volgens de geologische geschiedenis van Europa en bezoekers wandelen door de tijd van de oudste gesteenten naar de jongste.
Graniet van miljarden jaren oud ligt naast zandsteen, vulkanisch tufsteen en fossielen van planten en dieren die allang zijn verdwenen. De tufsteen waar veel oude kerken in Oost-Nederland van zijn gebouwd, krijgt daardoor een ander verhaal. Het is niet alleen een bouwmateriaal, maar ook een stille getuige van vulkaanuitbarstingen in de Eifel.
Begonnen bij opa
De fascinatie voor stenen begon al toen Louis Verhaard nog een kleuter was. Zijn opa had een steenhouwerij en wees hem op fossielen die in natuursteen verborgen zaten. Vanaf dat moment was zijn nieuwsgierigheid gewekt. Hij verslond boeken uit de bibliotheek en later volgden lidmaatschap van een geologische vereniging, excursies en eindeloze zoektochten langs bouwputten, zandwinningen, sloten en wegenbouwprojecten.
Nog altijd kijkt hij anders om zich heen dan de meeste mensen. Waar menigeen alleen een hoop zand ziet, ziet Verhaard aan de vorm van de stenen, de kleuren van de bodem en de verschillende grondlagen hoe het landschap ooit is ontstaan.
De schat onder onze voeten
Zijn zoekgebied strekt zich uit van Zwolle tot Nijmegen en van de Veluwe tot Winterswijk. De plekken waar gegraven wordt, leveren vaak bijzondere vondsten op. Bij werk aan nieuwe sloten, bouwputten, grindwinning en wegenbouw komen gesteenten aan de oppervlakte die soms duizenden of zelfs miljoenen jaren verborgen lagen.
Soms vindt hij fossielen, soms zwerfstenen uit Scandinavië en af en toe zelfs meteorieten.
Meteorieten uit de ijstijd
Volgens Verhaard liggen in Nederland veel meer meteorieten dan de meeste mensen beseffen.
Tijdens de ijstijden namen de gletsjers niet alleen stenen mee, maar ook meteorieten die eerder op het ijs terecht waren gekomen. Toen het ijs smolt, bleven ze achter in de bodem. Het betekent dat onder de juiste omstandigheden nog altijd bijzondere vondsten mogelijk zijn. Maar daarvoor moet je wel weten waar je moet zoeken.
Een ontdekking die internationaal werd erkend
Misschien wel de grootste prestatie van Louis Verhaard is zijn theorie over de oudste boomachtige organismen op aarde. Jarenlang verdiepte hij zich in fossielen die wereldwijd bekend stonden als de mysterieuze Prototaxites. Volgens de gangbare theorie ging het om reusachtige schimmels. Verhaard kwam tot een andere verklaring.
Op basis van jarenlang onderzoek ontwikkelde hij een eigen theorie over het ontstaan van deze bijzondere organismen. Zijn ideeën kregen internationale aandacht en werden serieus genomen binnen de geologische wereld. Voor hemzelf was de grootste beloning dat zijn nieuwsgierigheid iets nieuws had opgeleverd.
De bodem als geschiedenisboek
Naast stenen verzamelt Verhaard ook zogenoemde lakprofielen. Daarbij wordt een complete bodemwand vastgelegd door er lak op aan te brengen en de volledige grondlaag los te nemen. Zo ontstaat een letterlijk stukje landschap waarin alle lagen zichtbaar blijven. Voor geologen zijn zulke profielen onmisbaar om te begrijpen hoe rivieren stroomden, hoe gletsjers bewogen en hoe de bodem zich ontwikkelde. Voor Verhaard zijn het kunstwerken. Niet gemaakt door mensen, maar door de natuur.
Een leven lang leren
Op zijn 87ste blijft Louis Verhaard nog altijd nieuwsgierig. Hij lees, onderzoekt, vergelijkt, schrijft en vertelt. Niet omdat hij alle antwoorden denkt te hebben, maar omdat iedere steen weer nieuwe vragen oproept. Juist dat maakt zijn streekmuseum bijzonder. Je loopt er niet alleen langs vitrines vol gesteenten, maar je leert kijken. Een zwerfsteen langs de weg, een klomp klei in een sloot of een grindpad is een verhaal dat honderden miljoenen jaren geleden begon.
En misschien is dat wel de grootste les van zijn museum: de geschiedenis van Salland ligt niet alleen in archieven of oude gebouwen, maar ook gewoon onder onze voeten.
Het Geologisch Streekmuseum de IJsselvallei is geopend op elke tweede zaterdag en zondag van de maand van 9:00 – 12:30 uur en van 13:30 -17:00 uur.
https://www.museumijsselvallei.nl/IJSSELVALLEI/mainframes.html
