Een klein beetje medicijn kan al veel schade aanrichten. Eén tube diclofenacgel — bekend van Voltaren — is genoeg om twaalf olympische zwembaden te vervuilen. Waterzuiveringsinstallaties zijn niet uitgerust om de werkzame stoffen volledig uit het water te filteren. Zo komen resten in sloten, rivieren en meren terecht, waar ze vissen en andere waterdieren ernstig schaden.
Kweekzalm: een onnatuurlijk proces
Wat veel mensen niet weten: gekweekte zalm ontstaat niet op een natuurlijke manier. In de kwekerijen worden jonge vrouwtjeszalm hormonen toegediend die ze tijdelijk mannelijk geslachtsrijp maken.
Met die hormoonbehandeling kunnen de “omgebouwde” vrouwtjes andere vrouwtjes bevruchten. Zo ontstaan er alleen vrouwtjeseitjes, wat in de kweekvijvers gewenst is. Vrouwtjes groeien gelijkmatiger, sneller en leveren een beter rendement voor de kweker.
Maar hoe gezond die zalm dan nog is, is de vraag. Het gebruik van hormonen en de onnatuurlijke omstandigheden in kweekbassins laten zien dat kweekzalm iets heel anders is dan de wilde zalm die we vroeger aten.
En diclofenac is niet de enige boosdoener. Ook antibiotica, hormoonproducten en antidepressiva worden wereldwijd teruggevonden in oppervlaktewater. Een Britse studie uit 2022 toonde resten van medicijnen aan in 255 van de 258 onderzochte waterlopen. Antibiotica blijven actief in het water, waardoor micro-organismen resistent kunnen worden. Van hormoonresten, bijvoorbeeld uit anticonceptiepillen, weten we al langer dat ze zorgen voor vervrouwelijking van mannelijke vissen. En antidepressiva? Die kunnen zelfs het gedrag van vissen veranderen, waardoor ze kwetsbaarder worden voor roofdieren.
Wat jij kunt doen
Het goede nieuws: iedereen kan bijdragen aan minder medicijnvervuiling.
- Lever altijd oude of ongebruikte medicijnen in bij de apotheek.
Je hoeft geen doosjes of bijsluiters mee te nemen, alleen de medicatie zelf. De apotheek zorgt dat deze veilig worden vernietigd in een speciale verbrandingsoven. - Gooi medicijnen nooit in de vuilnisbak, het toilet of de gootsteen. Dan belanden ze in het water en blijven ze daar vaak jaren actief.
- Gebruik medicijnen alleen als het echt nodig is. Overleg met je arts of apotheker of er alternatieven zijn.
Gezonder leven = minder medicijnen
Veel klachten kunnen verminderd worden door te kijken naar de oorzaak in plaats van alleen de symptomen te bestrijden. Hoofdpijn? Pak niet meteen een paracetamolletje — dat verkleinwoord zegt eigenlijk al hoe vanzelfsprekend we dat pilletje zijn gaan vinden. Kijk eens naar de oorzaak: te weinig slaap, stress, spanning of uitdroging kunnen net zo goed boosdoeners zijn.
En met gezonde voeding kun je veel medicijngebruik voorkomen of verminderen. Denk aan meer groenten en fruit, onbewerkte producten en biologisch geteeld voedsel. Daarmee verklein je de kans op welvaartsziekten, verlaag je je bloeddruk en verbeter je je weerstand. Minder medicijnen betekent niet alleen winst voor je eigen gezondheid, maar óók minder belasting voor het milieu.
Bewust omgaan met wat we slikken
De impact van medicijnen op ons milieu is nog grotendeels onbekend, maar wat we wél weten, is reden genoeg om bewuster om te gaan met wat we slikken. Door zuiniger, slimmer en vooral zorgvuldiger om te gaan met medicatie, beschermen we niet alleen onszelf, maar ook de natuur waar we zo van genieten.
1 reactie
SR Blaauw, openbaar apotheker
En extra advies: haal niet op bij de apotheek wat je niet nodig hebt. Vaak zie ik dat mensen medicijnen aanvragen voor 3 maanden (standaardtermijn) vlak voor ze een afspraak hebben met een arts. De kans dat arts een wijziging doorvoert is aanwezig. En blijf je als gebruiker zitten met die medicijnen. In de apotheek weten ze niet wanneer je weer een afspraak hebt, dus geef dit aan als je medicijnen bestelt!