Anny Legebeke: Ontgroeien

Zeg het woord ontgroeien en de meeste mensen haken al af. Alsof je voorstelt om de klok terug te draaien. Minder banen. Minder inkomen. Minder zorg. Minder vrijheid. Kortom: minder leven.

Die reactie is niet vreemd. Onze samenleving is gebouwd op één overtuiging: economische groei is goed. Al generaties lang meten we vooruitgang in cijfers. Groeit de economie, dan gaat het goed. Krimpt zij, dan spreken we over een crisis.

Maar is dat nog wel een logische manier om naar welvaart te kijken?

De weerstand tegen ontgroeien is begrijpelijk. Mensen vrezen baanverlies, lagere inkomens en een overheid die minder geld heeft voor onderwijs, zorg en sociale voorzieningen. Politici deinzen ervoor terug om een verhaal te vertellen waarin “meer” niet langer vanzelfsprekend is. En critici wijzen erop dat juist economische groei de investeringen mogelijk maakt die nodig zijn voor innovatie, de energietransitie en verduurzaming.

Daar komt nog iets bij. Sommige voorstellen binnen de degrowth-beweging – zoals inkomensplafonds of vergaande herverdeling van rijkdom – raken aan een gevoelige snaar. Veel mensen ervaren dat als een beperking van hun vrijheid om zelf keuzes te maken, een onderneming op te bouwen of financieel vooruit te komen.

Dat zijn serieuze bezwaren. Ze verdienen een eerlijk gesprek, geen snelle afwijzing.

Toch draait ontgroeien niet om het verarmen van mensen. Het gaat om het afbouwen van een economie die afhankelijk is geworden van steeds méér produceren en méér consumeren, terwijl onze aarde duidelijke grenzen kent. De vraag is niet of we zonder groei kunnen. De vraag is of eindeloze groei mogelijk is op een eindige planeet.

(Lees verder onder afbeelding)

Misschien ligt de uitdaging niet in minder leven, maar in anders leven. Minder verspilling.

Minder wegwerpgedrag. Minder druk om altijd méér te willen. Daar tegenover staan juist zaken waar we vaak een tekort aan hebben: tijd, rust, schone lucht, biodiversiteit, gezondheid en verbondenheid.

Als Klimaatburgemeester geloof ik dat we dit gesprek niet uit de weg moeten gaan. Niet vanuit angst voor verlies, maar vanuit de wens om een samenleving te bouwen waarin welvaart meer betekent dan economische cijfers alleen.

De echte vraag moet misschien niet zijn hoeveel de economie volgend jaar groeit. De echte vraag is: groeit ook onze kwaliteit van leven?

Ik vind deze versie sterker als krantencolumn, omdat hij niet de bezwaren opsomt, maar ze verweeft in een verhaal dat eindigt met een vraag die de lezer aan het denken zet.

Klimaat, economie en de zoektocht naar een duurzame toekomst

Als Klimaatburgemeester spreek ik veel mensen die zich zorgen maken over het klimaat. Tegelijkertijd hoor ik ook een andere zorg:

Hoe houden we onze samenleving draaiende? Die twee zorgen lijken soms met elkaar in strijd, maar ze komen voort uit dezelfde wens: een goede toekomst voor onszelf en de generaties na ons.

Veel mensen zien de gevolgen van klimaatverandering en begrijpen dat onze manier van produceren en consumeren moet veranderen. Tegelijkertijd beseffen zij dat onze samenleving sterk afhankelijk is van een gezonde economie. Onze banen, pensioenen, gezondheidszorg, het onderwijs en andere publieke voorzieningen worden allemaal mogelijk gemaakt doordat de economie blijft functioneren.

Dat verklaart waarom veel mensen zich meer herkennen in het idee van een duurzame economiedan in een economie die bewust krimpt. Niet omdat zij het klimaat minder belangrijk vinden, maar omdat zij verandering willen zonder dat de fundamenten van onze samenleving wegvallen.

Er zijn vier belangrijke redenen waarom deze visie zoveel steun krijgt.

1. Vertrouwen in innovatie en technologie

Veel mensen geloven dat niet consumptie zelf het grootste probleem is, maar de manier waarop we produceren. Zij hopen dat economische groei kan worden losgekoppeld van vervuiling en uitputting van natuurlijke hulpbronnen. Door technologische vooruitgang kunnen we slimmer, schoner en efficiënter produceren.

Elektrische auto’s, zonnepanelen, warmtepompen, circulaire productie en duurzame alternatieven voor dierlijke producten laten zien dat innovatie al volop in ontwikkeling is.

De verwachting is dat deze innovaties het mogelijk maken om welvaart te behouden met een veel lagere milieu-impact.

2. De behoefte aan een stabiele samenleving

Onze economie vormt de basis van veel voorzieningen waarop we dagelijks vertrouwen. De zorg wordt duurder door de vergrijzing, pensioenen moeten betaald blijven worden en zowel overheden als huishoudens hebben financiële verplichtingen.

Veel mensen vrezen daarom dat een plotselinge economische krimp niet alleen bedrijven raakt, maar ook de kwaliteit van zorg, sociale zekerheid en werkgelegenheid onder druk zet. Zij zoeken naar een route waarin verduurzaming samengaat met maatschappelijke stabiliteit.

3. Mensen zijn voorzichtig met het verliezen van zekerheid

Psychologen noemen dit verliesaversie: mensen ervaren het verlies van iets waardevols vaak sterker dan de mogelijke winst van iets nieuws.

Wanneer duurzaamheid vooral wordt gepresenteerd als “minder”, “opgeven” of “inleveren”, roept dat weerstand op. Een duurzame economie spreekt meer aan omdat zij het perspectief biedt dat we comfortabel kunnen blijven leven, maar dan op een manier die beter is voor mens en milieu.

4. Verduurzaming vraagt om investeringen

De overgang naar een klimaatneutrale samenleving vraagt enorme investeringen. Denk aan windparken, zonne-energie, waterstof, een circulaire industrie, beter openbaar vervoer en goed geïsoleerde woningen.

Daarvoor zijn grote financiële middelen nodig. Veel mensen redeneren daarom dat een gezonde economie juist de ruimte creëert om deze investeringen mogelijk te maken en de kosten eerlijk te verdelen.

Samen werken aan een toekomstbestendige economie

De kern van het debat is daarom niet alleen of de economie moet veranderen, maar vooral hoe we dat doen. Kunnen we economische ontwikkeling combineren met minder uitstoot, slimmer grondstoffengebruik en meer respect voor de grenzen van onze planeet?

Als Klimaatburgemeester geloof ik dat dit gesprek niet gaat over kiezen tussen economie óf klimaat. Het gaat over het bouwen aan een economie die de samenleving blijft ondersteunen én binnen de draagkracht van de aarde functioneert.

Mensen verlangen niet naar chaos of onzekerheid. Zij verlangen naar een toekomst waarin hun kinderen kunnen rekenen op een gezonde leefomgeving én op goede banen, betaalbare zorg en sociale zekerheid. Juist daarom is de uitdaging van deze tijd om economische ontwikkeling en duurzaamheid met elkaar te verbinden.

(Lees verder onder afbeelding)

Prioriteiten

De essentie van het leven is niet in geld uit te drukken. Het ware fundament van ons bestaan draait om de vitale levensbehoeften en onbetaalbare waarden die ons écht in leven houden:

• Zuurstof om te kunnen ademen en in leven te blijven.
• Schoon water voor hydratatie, gezondheid en natuur.
• Voeding (gewassen en ecosystemen) als biologische brandstof.
• Verbinding met dierbaren, gemeenschap en de natuur om ons heen.

Dat vraagt om samenwerking, innovatie, moed en realisme.

Een duurzame economie is geen eindpunt, maar een gezamenlijke zoektocht naar een samenleving die zowel welvarend als leefbaar blijft – voor ons én voor de generaties die na ons komen.

Anny Legebeke 

Klimaatburgemeester van Raalte 

🍀👩‍🌾🍀

Bron: LinkedIn