Aan tafel zaten dit keer vooral Oekraïners, aangevuld met onder anderen een medewerkster van de Oekraïnewinkel in Raalte, een vrijwilligster van VluchtelingenWerk en een loopbaancoach. Mensen die elkaar voor deze avond nauwelijks of helemaal niet kenden.
De Sallandse Eetafel is een initiatief van HierinSalland en Het Natuurlijk Huus. Opzet is mensen buiten je bubbel te leren kennen. Want bekend maakt bemind.
Dat veranderde snel. Al na het voorgerecht begonnen gasten van stoel te wisselen. Niet omdat het gesprek niet beviel, juist omdat er nog zoveel andere gesprekken te voeren waren. Een paar plaatsen verderop zat misschien iemand die iets wist over werk, diploma’s, kunst of het beginnen van een eigen bedrijf. Telefoons kwamen tevoorschijn, nummers werden uitgewisseld.
En ondertussen wilden de Sallanders natuurlijk weten wat ze eigenlijk altijd willen weten als ze iemand uit Oekraïne ontmoeten. Hoe was het toen de oorlog begon? Hoe ben je gevlucht? Hoe is het om nu hier te wonen?
‘Wij hadden het daar goed’
Eén misverstand wordt aan tafel al snel uit de wereld geholpen. De Oekraïners zijn niet naar Nederland gekomen omdat het leven hier zoveel beter zou zijn. “Daar hadden we het goed. Heel goed.” Een van de gasten vertelt over een vrijstaand huis, een groentetuin en fruitbomen. Toen de stad omsingeld raakte en er geen voedsel meer binnenkwam, bleek die manier van leven ineens van levensbelang. In de kelder lagen aardappelen. In de tuin groeide eten.
Een ander woonde op nog geen tien minuten van de Russische grens. Haar man werkte bij de douane. Om vier uur ‘s nachts belde hij. “Het is oorlog.” Ze kon het niet geloven. Tot ze naar buiten keek en Russische voertuigen door de straat zag rijden. Foto’s als bewijsmateriaal. Een filmpje met brandende vrachtwagens op de achtergrond. Oma werd op een ochtend wakker onder een groot raam dat door een explosie uit de sponning was gesprongen. Overal glas. Ze zat onder de snijwonden.
En dan zijn er de drones. Kleine drones waaraan een handgranaat hangt. De schade van zo’n granaat is misschien beperkt, wordt verteld. Maar het angstaanjagende zit juist in iets anders: hij kan overal vallen. Dat is het moment waarop oorlog ophoudt iets van televisiebeelden te zijn.
Via Rusland naar Nederland
De vluchtverhalen verschillen bijna net zoveel als de mensen aan tafel. De een vertrok zodra zich een mogelijkheid voordeed. Een vriendin was al in Nederland en zei: kom hierheen. Toen een bom insloeg bij een flat verderop, vertrok ze met vriend en dochter.
Een ander vluchtte met vrouw en dochter in een kleine stadsauto naar Nederland. Dagen onderweg. Met een baby van een jaar oud tussen hen in. Later kwamen zijn ouders. Uiteindelijk zelfs zijn 89-jarige oma. Ze overleed vorig jaar in Nederland, negentig jaar oud.
Weer iemand was toevallig twee weken vóór de Russische invasie naar Polen gegaan om daar tijdelijk te werken en bevond zich daardoor ineens buiten het land toen de oorlog uitbrak. Nooit meer terug geweest. Een ander kwam met een georganiseerde bus naar Nederland.
En er is een vluchtroute die op een landkaart nauwelijks te bevatten is. Vanuit het oorlogsgebied naar de Krim, vervolgens om de Zwarte Zee heen, door Rusland en Belarus, weer via Oekraïne en daarna dwars door Oost-Europa naar Nederland. Uren wachten bij de Russisch grens. Verhoord worden. Leugens bedenken die niet controleerbaar zijn. Hopen dat je vrouw ook de goede dingen zegt. Steeds weer verder. Tot je uiteindelijk in Salland terechtkomt.
Van accountant naar schoonmaker
In Salland begint een ander verhaal. Minder spectaculair dan vluchten voor bommen, maar bepalend voor het dagelijkse leven: hoe bouw je in een vreemd land opnieuw een bestaan op? Dat blijkt ingewikkeld.
Veel Oekraïners werken in Nederland onder hun niveau. Diploma’s worden niet altijd erkend of moeten eerst worden gewaardeerd. En zelfs als het diploma op orde is, is er nog de taal. Voor veel beroepen moet je het Nederlands behoorlijk goed beheersen voordat je weer kunt doen waarvoor je bent opgeleid.
Zo kan een accountant hier schoonmaker worden. Een bouwtechnisch tekenaar wordt lasser. Een kunstenaar blijft kunstenaar, maar moet ondertussen zien uit te vinden hoe de Nederlandse kunstwereld werkt. Anderen vinden juist werk waarbij hun Oekraïense achtergrond een voordeel wordt. Een van de gasten werkt bij Uitzendbureau Salland en helpt andere Oekraïners aan werk. Een ander werkt deels bij de gemeente Twenterand als tolk en deels bij uitzendbureau De Baan Personeel. Iemand heeft een nagelstudio opgebouwd en helpt inmiddels landgenoten die zelf een onderneming willen beginnen. Een ander werkt bij Nijhof Installatie als projectvoorbereider.
En precies daar krijgt zo’n Sallandse Eettafel ineens een tweede functie. De loopbaancoach kent misschien iemand. Een andere gast weet iets van ondernemerschap. Weer iemand heeft contacten in de kunstwereld. Dus worden telefoonnummers uitgewisseld en afspraken gemaakt. De Nederlanders halen verhalen op. De Oekraïners halen een stukje netwerk op.
Werken, kinderen, opa en oma én de groentetuin
Natuurlijk gaat het ook over verschillen tussen Nederland en Oekraïne. Die blijken soms kleiner dan gedacht. De culturen lijken volgens de gasten op veel punten best op elkaar. Maar er zijn ook verschillen. Een van de Oekraïense gasten merkt bijvoorbeeld op dat zij gewend zijn veel dingen tegelijkertijd te doen: werken, het gezin draaiende houden, aandacht hebben voor opa en oma én ook nog een groentetuin onderhouden. Niet als loodzwaar takenpakket, maar gewoon als leven.
Ook het eten hoeft inmiddels niet meer helemaal uit Oekraïne te komen. Nederlandse supermarkten hebben steeds meer Oost-Europese producten. En wie iets specifieks zoekt, kan terecht bij Poolse en Oost-Europese winkels in bijvoorbeeld Deventer en Zwolle.
Nieuw Heeten
Een aantal gasten woont op de Salland Hoeve in Nieuw Heeten. Een tijdelijke opvanglocatie, maar wel een plek waar het volgens hen goed wonen is. Het park is rustig en er wonen veel Oekraïense gezinnen. De kinderen gaan in Nieuw Heeten naar school. Deze zomer speelden Oekraïense en Nieuw Heetense kinderen steeds meer met elkaar. Nederlandse kinderen kwamen bij de Oekraïense gezinnen thuis en andersom ontstonden contacten. “Mijn kind kan inmiddels beter Nederlands dan ik, hoorde ik toe ze met kinderen uit Salland speelde!” Ook tussen de ouders groeit dat contact.
Tegelijkertijd blijft er onzekerheid. De opvang is goed, maar tijdelijk. Niemand weet hoe lang het contract tussen de overheid en de Salland Hoeve blijft bestaan. En daarmee kom je vanzelf bij die andere vraag die Oekraïners voortdurend krijgen. Wanneer gaan jullie terug? Wanneer gaan jullie weer naar Oekraïne?
Aan tafel blijkt hoe vreemd die vraag kan voelen voor iemand die juist probeert hier opnieuw te beginnen. “Wij willen niet denken aan teruggaan, omdat we dan hier niet verder kunnen.” Dat betekent niet dat ze nooit meer naar Oekraïne willen. Het betekent dat ze niet iedere dag kunnen leven met één been in een mogelijke toekomst die er misschien nooit komt. Ze zijn geen economische migranten die Nederland uitkozen omdat hier een beter bestaan lonkte. Ze zijn een oorlog ontvlucht. Nu proberen ze hier werk te vinden, Nederlands te leren, kinderen naar school te brengen, contacten te leggen en opnieuw iets op te bouwen.
Als er ooit vrede komt, zien ze dan wel wat ze doen.
De Sallandse Eettafel is een initiatief van HierinSalland en Het Natuurlijk Huus, mede mogelijk gemaakt door VSB-fonds. Als jij een keer mee wil doen aan de Sallandse Eettafel, stuur dan een mail naar info@hetnatuurlijkhuus.nl
