Dit is het derde deel in de serie over Wengelerhoek. In januari schreef ik over de rotonde die gratis zou zijn(Klik hier voor deel I) . Vorige week over de afspraak met SallandWonen die stilletjes werd herschreven ((Klik hier voor deel II). Dit deel gaat over hoe de twee raadsbesluiten van 8 december 2025 met elkaar samenhangen en waarom de raad eigenlijk niet over een rotonde stemde, maar over een bestuurlijke verschuiving van verantwoordelijkheid.
Ik heb de raadsvoorstellen nu naast de interne stukken gelegd. Het rotondekrediet naast de grondexploitatie-afsluiting. De raming van Buro Hoogstraat naast het verhaal dat het college vertelde. En ik heb gekeken of het patroon zich herhaalt bij Noordmanshoek, het andere grote woningbouwproject in Wijhe. Wat je dan ziet is geen slordigheid. Het is een constructie.
(Lees verder onder foto)
In het kort:
- De rotonde kost niet €759.847 maar €1.055.047 (excl. btw), de rest heet “verwachte bijdrage” waarvoor in het raadsvoorstel geen contractuele verplichting wordt genoemd
- Het college schrijft zelf: voor het Kindcentrum was nul gereserveerd omdat Wengelerhoek alles zou betalen
- Het verlies van €1.254.669 is geen pech maar een bestuurlijk besluit: de boekhouding werd afgesloten vóór er opbrengsten waren
- Van 138 nieuwe woningen zijn er 10 sociaal, de rest is een teltruc met bestaande flexwoningen
- De gemeente bespreekt intern dat Noordmanshoek méér sociale huur moet krijgen dan Wengelerhoek — een impliciete erkenning dat het daar tekortschoot
- De raad is op ten minste twee punten aantoonbaar verkeerd geïnformeerd
Laat ik beginnen bij het getal dat iedereen kent. €759.847. Het bedrag dat de raad vrijmaakte voor de rotonde. Het bedrag dat ik in januari noemde. Het bedrag dat klopt en tegelijk niet klopt.
Want de rotonde kost geen €759.847. De SSK-raming van Buro Hoogstraat, gedateerd 11 november 2025, rekent de investeringskosten op €1.055.047 exclusief btw. Inclusief btw is dat €1.276.228. De raad krijgt het lagere getal te zien omdat er een “verwachte bijdrage van derden” van €295.200 wordt afgetrokken.
Verwacht. Niet gecontracteerd. Niet gegarandeerd. Verwacht. In het raadsvoorstel ontbreekt elke verwijzing naar een contract, anterieure verplichting of boetebeding dat deze bijdrage afdwingbaar maakt. “Verwacht” is hier geen juridische zekerheid, maar een bestuurlijke aanname. De raad stemt over het verschil en noemt dat een krediet. Het college noemt dat transparantie. Ik noem dat framing.
In mijn vorige stukken beschreef ik drie verhalen over de rotonde. Oktober 2024: voor rekening van de ontwikkeling. November 2025: in zijn volledigheid voor rekening van Wengelerhoek. December 2025: gemeente betaalt 72%. Ik heb de interne stukken…
En daarin staat een zin die alles samenvat. Het college schrijft: “In de budgetten van het Kindcentrum zijn geen middelen gereserveerd, aangezien de ontsluiting in zijn volledigheid voor rekening zou komen van de ontwikkeling Wengelerhoek.”
Lees die zin twee keer. Het college erkent dat er een verhaal was: de ontwikkelaar betaalt alles. En het college erkent dat dat verhaal de reden was om in het Kindcentrum-budget nul te reserveren voor ontsluiting. En vervolgens komt het nieuwe verhaal: de rotonde is ook voor het Kindcentrum, dus de gemeente is verantwoordelijk, dus de raad moet een krediet geven.
Dat is geen noodlot. Dat is een bestuurlijke keuze. Iemand heeft op een bepaald moment besloten dat de oorspronkelijke aanname niet meer gold. Maar het Kindcentrum-budget is niet gecorrigeerd. De rekening is niet teruggelegd bij de ontwikkelaar. De rekening is doorgeschoven naar de raad, die op 8 december 2025 met alle handjes omhoog stemde.
De vraag die de nieuwe raad moet stellen is simpel: wanneer is besloten dat de ontwikkelaar niet meer alles betaalt, door wie en waarom is het Kindcentrum-budget niet aangepast?
Laat ik even vertalen wat dit betekent als je niet in de raadszaal zit maar aan de keukentafel. Er worden 138 nieuwe woningen gebouwd in Wengelerhoek. Daarvan zijn er 10 sociaal. Tien. Op de wachtlijst van SallandWonen staan meer mensen dan er woningen bij komen. Starters die al jaren wachten. Gezinnen die te veel verdienen voor huur en te weinig voor koop. De 50 flex woningen die de gemeente meetelt als sociaal, zijn geen nieuwe woningen voor mensen die zoeken. Het zijn woningen waar al mensen in wonen. De wachtlijst wordt niet korter. Hij wordt alleen anders geteld. En de rotonde die ervoor zorgt dat je die wijk überhaupt in kunt rijden, die zou de ontwikkelaar betalen. Nu betalen jij en ik. Via de gemeentebelasting. €759.847.
De boekhoudkundige exit
Op dezelfde avond, 8 december 2025, stemde de raad ook over het afsluiten van de grondexploitatie Wengelerhoek. Eindresultaat: €1.254.669 negatief. In mijn eerste stuk noemde ik dat een verlies. Dat klopt, maar het is preciezer dan dat.
Het afsluitrapport zegt het zelf: “de kost gaat voor de baat uit en de begrote opbrengsten zijn nog niet gerealiseerd.” Het verlies is dus niet het gevolg van een mislukt project. Het is het gevolg van het tussentijds afsluiten van de boekhouding voordat er opbrengsten binnenkomen. De gemeente had al een verliesvoorziening van €967.271 staan. Na rente: €986.616 eind 2025. Het extra gat ten opzichte van die voorziening is €268.052.
Dit is belangrijk. Het verlies van €1.254.669 is niet alleen een financiële uitkomst. Het is een besluit. De gemeente kiest ervoor om de grondexploitatie af te sluiten, over te stappen van actief naar faciliterend grondbeleid en het tekort af te boeken. Dat kan verdedigbaar zijn. Maar het is een keuze, geen onvermijdelijkheid. En de raad moet weten dat het een keuze is. Wat ontbrak, was een alternatief: geen scenario waarin de grondexploitatie openbleef, geen heronderhandeling met de ontwikkelaar, geen aangepaste fasering. Er lag één route. De raad stemde ja of nee.
Er is nog iets in het afsluitrapport dat opvalt. Er worden kosten overgeheveld naar een ander administratienummer, omdat ze via de anterieure overeenkomst worden verhaald op de ontwikkelaar. Welke kosten dat zijn en hoeveel het is, staat niet in de openbare stukken. Er is een verrekenclausule van €216.995. Met wie en op welke grondslag, staat er niet bij. De raad stemde over een eindbedrag. De onderdelen van dat eindbedrag zijn zwartgelakt of weggeschoven.
En dan zijn er nog twee dingen die een normaal huishouden niet zou accepteren. De raming van de rotonde, opgesteld door Buro Hoogstraat in november 2025, bevat de zin: deze raming “zal niet worden geactualiseerd gedurende het project.” De gemeente reserveert geld op basis van een schatting en zegt vooraf dat ze die schatting niet meer bijstelt. In een bouwproject dat jaren duurt. Als de werkelijke kosten hoger uitvallen, is er geen mechanisme om bij te sturen. Als ze lager uitvallen, geen mechanisme om het verschil terug te geven.
En de subsidie. Het Rijk had een regeling open voor verkeersveiligheidsmaatregelen. De gemeente zat precies in het aanvraagvenster. Het college schrijft in het raadsvoorstel: “we zullen pogingen doen om subsidie te krijgen.” En direct daarna: “in dit voorstel is nog geen rekening gehouden met subsidie.” Eerst het volle bedrag vragen aan de raad, daarna proberen of iemand anders meebetaalt. In elk normaal huishouden is dat andersom.
Participatie zonder invloed
Er is een zin in het raadsvoorstel die ik bijna over het hoofd zag. Bij de participatieparagraaf schrijft het college dat participatie zich richt op “informeren.” En dan de toelichting: “Omdat het ontwerp tot stand is gekomen op basis van deskundig advies en beleidsmatige afwegingen, is er onvoldoende ruimte voor inhoudelijke beïnvloeding.”
De gemeente noemt het participatie, maar schrijft erbij: u mag niet meebeslissen. De raad noemt het controle, maar stemt zonder het risicodossier, zonder de oorspronkelijke SallandWonen-afspraak, zonder de financiële onderbouwing. De inwoner noemt het inspraak, maar krijgt te horen dat er onvoldoende ruimte is.
In Olst-Wijhe heet dat tegenwoordig “proces.”
De constructie
Leg alle stukken naast elkaar en je ziet niet drie losse besluiten. Je ziet één constructie.
Stap één: de grondexploitatie wordt afgesloten. Het verlies van €1.254.669 wordt genomen. Daarmee verdwijnt ook de reservering voor de ontsluiting uit de boekhouding.
Stap twee: omdat de reservering weg is, moet de rotonde apart worden gefinancierd. Het college vraagt een krediet van €759.847. De werkelijke kosten zijn €1.055.047, maar de “verwachte” bijdrage van derden wordt alvast afgetrokken.
Stap drie: de onderbouwing waarom de gemeente nu 72% betaalt in plaats van de ontwikkelaar 100%, zit in de adviesnota. Je raad het al, die is geheim.
De raad stemde niet over een rotonde. De raad stemde over een bestuurlijke verschuiving van verantwoordelijkheid, met een boekhoudkundige exit als rookgordijn.
En dan is er nog de Noordmanshoek
Bij Noordmanshoek werkten vrijwilligers acht jaar aan een plan, meer dan 15.000 uur. In april 2024 trok het college de stekker eruit. In bestuurlijke overleggen met SallandWonen wordt expliciet besproken dat Noordmanshoek meer sociale huurwoningen moet krijgen dan Wengelerhoek. Dat bevestigt wat ik in drie stukken heb laten zien: de gemeente wist dat het bij Wengelerhoek niet klopte.
De verbinding is niet een ontwikkelaar die bij beide projecten trekt. De verbinding is een gemeente die bij beide projecten hetzelfde doet: te laat informeren, te weinig alternatieven, te snel stemmen, te weinig sociale woningen.
Wat ik na drie delen kan concluderen
Ik heb lang gewikt. Ik heb elke zin getoetst aan de documenten. En ik kan niet anders dan concluderen dat de raad op 8 december 2025 verkeerd is geïnformeerd. Niet onvolledig. Dat is een zwaar woord. Laat ik het onderbouwen.
Het raadsvoorstel van november 2025 stelde dat de ontsluiting “in zijn volledigheid voor rekening zou komen van de ontwikkeling Wengelerhoek.” De raad stemde op 8 december 2025 over een krediet van €759.847 waarmee de gemeente 72% van diezelfde ontsluiting betaalde. Dat zijn twee beweringen die niet met elkaar te rijmen zijn. De raad kreeg eerst te horen dat de ontwikkelaar alles betaalt. In hetzelfde raadsvoorstel werd gevraagd om een gemeentelijk krediet. De zin over “in zijn volledigheid” beschreef een aanname die het college zelf al had losgelaten, zonder dat de raad wist wanneer, waarom en door wie.
Het woningbouwprogramma werd gepresenteerd als “32% sociaal.” Dat percentage was berekend inclusief 50 flexwoningen die al bestonden, die de gemeente had mogelijk gemaakt en waarvan het verlies in de grondexploitatie was opgenomen en die volgens de oorspronkelijke afspraak met SallandWonen van december 2022 additioneel waren. Een plus op de reguliere woningbouw. Die afspraak werd in november 2024, tijdens de interne voorbereidingsfase, herschreven. De raad stemde een jaar later, op 8 december 2025, zonder ooit te zijn geïnformeerd over de oorspronkelijke afspraak of de wijziging daarvan. De raad kreeg een percentage dat was gebaseerd op een constructie die afweek van de geldende prestatieafspraak.
De Nota van Uitgangspunten voor B&W van 14 oktober 2024 stelde: “De ontwikkeling dient de kosten voor de ontsluiting te dragen.” De raad heeft dit document niet gezien. De raad kon dus niet weten dat ze een beleidswijziging goedkeurde, omdat ze niet wist wat het eerdere beleid was.
Het risicodossier van september 2024 zat niet bij de raadsstukken. Daarin stond het hoogste risico, score 40, kans 4 van de 5: de ontwikkelaar accepteert het plan niet en het plan wordt verdicht. De raad stemde zonder kennis van het eigen risicodossier. Zonder die kennis kon de raad niet beoordelen of de concessies die het college deed, onder druk tot stand waren gekomen of op basis van een afgewogen keuze.
En dan is er de ambtelijke mail van 3 oktober 2024, waarin een ambtenaar schrijft dat het niet wenselijk is “om tot in vergaande detail alle uitgangspunten vast te leggen” omdat “we met een overdaad aan detail de gemeenteraad overvragen.” Dat is geen vergissing. Dat is een bewuste keuze om de raad minder te geven.
Of je dit misleiding noemt of pragmatisme is een politieke vraag. Maar het effect staat vast: de raad beschikte niet over de informatie die nodig was om een weloverwogen besluit te nemen over twee miljoen euro gemeenschapsgeld. Over een rotonde die volledig door de ontwikkelaar zou worden betaald. Over sociale woningen die anders werden geteld dan afgesproken. Over uitgangspunten die al een jaar eerder in de onderhandelingsfase waren bijgesteld zonder dat de raad daarover was geïnformeerd. Over de starter in Wijhe die nog steeds wacht terwijl de percentages op papier kloppen.
Als de raad in één raadsvoorstel leest dat een ontsluiting volledig door de ontwikkelaar zou worden betaald en in datzelfde voorstel wordt gevraagd om €759.847 gemeentelijk krediet voor diezelfde ontsluiting, dan is het woord “onvolledig” te mild.
Dan is de raad verkeerd geïnformeerd.
Aan de nieuwe raad en de Rekenkamer
In drie stukken heb ik jullie nu genoeg materiaal gegeven om het college wekenlang bezig te houden. Maar laat ik het concreet maken. Negen vragen. Schriftelijk. Met een antwoordtermijn.
- Waar en wanneer is besloten dat de ontwikkelaar niet meer de volledige rotonde betaalt en door wie?
- Waarom is er in het Kindcentrum-budget nul gereserveerd voor ontsluiting, terwijl de rotonde volgens het college mede voor het Kindcentrum is?
- Is de €295.200 bijdrage van de ontwikkelaar contractueel afdwingbaar, of slechts “verwacht”?
- Waarom kost de rotonde volgens de raming €1.055.047, maar spreekt het college publiek over €759.847?
- Waarom wordt de raming niet geactualiseerd gedurende het project?
- Heeft de gemeente een subsidieaanvraag ingediend bij het Rijk voor de rotonde en zo niet, waarom niet?
- Welke kosten zijn bij de afsluiting van de grondexploitatie overgeheveld naar een ander administratienummer, en hoeveel betreft de verrekenclausule van €216.995?
- Waarom is de raad niet geïnformeerd over de oorspronkelijke prestatieafspraak met SallandWonen van december 2022, waarin de flexwoningen als additioneel werden aangemerkt?
- Hoe waarborgt het college dat de belofte van meer sociale woningbouw bij Noordmanshoek niet hetzelfde lot ondergaat als bij Wengelerhoek?
Dit dossier is te groot voor de raad alleen. De rekenkamer van Olst-Wijhe onderzoekt of de gemeente doelmatig, doeltreffend en rechtmatig werkt. De vragen die dit dossier oproept raken alle drie: heeft het beleid opgeleverd wat de bedoeling was, is het binnen de regels uitgevoerd, en heeft het niet meer gekost dan vooraf was bepaald?
Ik draag dit dossier aan als onderzoeksidee bij de Rekenkamer.
Drie delen. Twee projecten. Eén patroon. De raad stemde zonder het hele verhaal. Dat had niet mijn taak moeten zijn. Maar als de raad het niet doet, de pers het niet doet, en het college het niet vertelt, dan doet de inwoner het zelf.
Ik heb van de week dit dossier als onderzoeksidee aangedragen bij de rekenkamer van Olst-Wijhe. Zij zijn onafhankelijk. Zij kunnen inlichtingen inwinnen bij elk lid van het gemeentebestuur en elke ambtenaar. En zij rapporteren aan de raad.
De nieuwe raad kan meer doen. Volgens artikel 12 van de Rekenkamerverordening kan de raad de rekenkamer gemotiveerd verzoeken een onderzoek in te stellen. De motivering ligt op tafel.
Het mailadres van de rekenkamer is rekenkamer@olst-wijhe.nl. Iedereen kan daar een onderzoeksidee aandragen. Ik heb het gedaan. U kunt dat ook. Helpt u mee!
