Aan de Sallandse Eettafel schuiven mensen uit diverse ‘bubbels’ aan. Bedoeling is elkaar beter te leren kennen. Want bekend maakt bemind. Dus schoof ik als mee-eter laatst aan bij een Bosnische Eettafel. Ik moet zeggen dat dat een groot voorrecht is. Want er komen altijd de lekkerste gerechten voorbij. Iedereen neemt namelijk een gerecht mee dat hem na aan het hart ligt. Dan eet je zo maar Gronings, Sallands, Koekoekspolders en Bosnisch in één maaltijd.
De Sallandse Eettafel is een initiatief van HierinSalland en ‘t Natuurlijk Huus. Wil je een keer meedoen met de Sallandse Eettafel? Laat dat dan weten via info@hetnatuurlijkhuus.nl
Je kunt je voorstellen dat zo’n gesprek luchtig begint. Goh, wat heb jij gemaakt. Maar dan toch ook ineens die vraag: Bosnië. Ben je de oorlog ontvlucht?
Ze wonen al jaren hier. Nederlands paspoort. Werk. Kinderen op school. Alles ogenschijnlijk “gewoon”. Hij gevlucht uit een oorlog. Zij later hier gekomen, de liefde achterna. “Een schijnhuwelijk,” zegt hij vilein. “Zo’n nareiziger waar volgens VVD’er Yesilgöz er zóveel van zouden komen.” Ze kunnen om lachen. Maar je voelt dat het politieke klimaat in ons land benauwt.
Bosnië. Wat was dat ook al weer voor oorlog. Dutchbat. Srebrenica. Machteloze blauwhelmen. PTSS-verhalen van ‘onze jongens’. Ratko Mladić en Slobodan Milošević voor het oorlogstribunaal in Den Haag. Voelt een beetje als ‘onze oorlog’. Totdat je er vluchtelingen uit die oorlog over spreekt. Dan verschuift onze generale deelname naar een individueel verhaal. Een verhaal over trauma’s, trauma’s die je niet ziet als je elkaar ‘moi’ zegt op straat.
“In mijn stad dachten we eerst dat het wel mee zou vallen,” zei hij. “Dat het zo’n politieke ruzie was die weer over zou waaien. Maar toen vielen de granaten.”
Hij vluchtte met zijn broers, zijn vader, zijn ooms, mannen uit de straat. De vrouwen waren al eerder gevlucht. Bosnië uit. Want moslims werden afgeslacht. Dat woord gebruikte hij. Afgeslacht.
“We stonden aan de grens met Kroatië. Dat was vroeger gewoon ook ons land. Joegoslavië. Maar ineens was het een grens. We mochten er niet over.”
Uiteindelijk regelde de VN een ruil. Kroatië kreeg een veldhospitaal, zij mochten de grens over. Daarna begon het wachten. Welk land wilde hen hebben? Noorwegen, Japan of Nederland. “Het maakte me niet uit,” zei hij. “Als we maar veilig waren.”
Het werd Nederland.
Ze kwamen in Schalkhaar terecht. Wachten. Niets mogen. Wachten tot je terug kunt. Drie maanden. Zes maanden. Een jaar. Drie jaar. Toen kwam de verblijfsstatus. Toen mochten ze Nederlands leren. Toen kwam er begeleiding naar werk.
Als ze hier willen wonen, moeten ze zich aanpassen, onze taal leren, onze cultuur overnemen. Tegen wie zeggen we dat eigenlijk. Weten we dat wel?
Nu kan hij weer naar Bosnië. In zijn eigen huis woonden anderen. Serviërs hadden iedereen in de stad verdreven en namen de huizen over.
Hij reed met zijn vrouw en twee kinderen over wegen waar duizenden moslims zijn vermoord. Tussen de massagraven door. “Er zijn lichaamsdelen van één persoon gevonden in drie verschillende lijkzakken. Ik reed daar met mijn kinderen op de achterbank. Ik heb de hele dag gehuild. Ik zag mannen in tuinen werken. Gewoon mannen, met een hark, met een grasmaaier. Zou hij iemand hebben doodgeschoten? Zou hij nu aan het tuinieren zijn terwijl er onder de grond lichamen liggen?”
Recent in het nieuws: Italianen die in die oorlog ‘op safari’ gingen naar Sarajevo, geld betaalden aan Serviërs, gesteund door het Joegoslavische leger, om als sluipschutter op mensen op straat te mogen schieten. Dat waren op dat moment grootste deel moslims maar ook katholieken en orthodoxe Bosniërs. Iedereen moest uit de weg geruimd worden die het soevereine land Bosnië en iedereen die haar onafhankelijkheid steunde, ongeacht geloof.
Een gruwelverhaal als je het leest. Vanavond zaten we met de schietschijven aan tafel. Het is bijna te gruwelijk om op te schrijven.
Morgen zeggen we weer ‘moi’ tegen een Nieuwe Sallander en kennen zijn verhaal niet.
We komen elkaar tegen bij de supermarkt. Op het schoolplein. Bij de kassa. Soms praten we over het weer. Soms over voetbal. Maar we hebben geen idee welke emotionele bagage iemand meedraagt. Welke beelden ’s nachts terugkomen. Welke geuren. Welke geluiden van granaten.
En toch hebben we er een mening over: Leer Nederlands. Pas je aan. Werk. Doe mee. Of ga terug.
