Toen onze kinderen nog klein waren, heb ik ze eindeloos veel sprookjes voorgelezen. Ik genoot daar zelf minstens zoveel van als zij. Pas later ben ik de waarde van sprookjes echt gaan verstaan: de verhalen bieden ons vele mogelijkheden tot identificatie. Ze bieden ons beelden over wie wij zelf zijn (of zouden willen zijn) en wat voor mensen de anderen zijn. De oude Grieken vermaakten zich in de theaters over de avonturen van de goden en herkenden delen van zich zelf in het gedrag van die goden.
Nu hebben we popgroepen en films die onze helden of idolen weerspiegelen en in ons zelf laten leven. Onze psyche vraagt als het ware naar beelden over “zo ben ik en zo ben ik niet”. Zo biedt tegenwoordig het enneagram een mogelijkheid om mensen in te delen naar verschillende types. Ook zijn er vele modellen waarin diverse archetypen worden genoemd, zoals held, bedelaar, moeder, kind, nar, enzovoort.
Archetypen
Het komende Droomjournaal (het tijdschrift van de Nederlandse Droomvereniging) heeft als thema “archetypen”. Het is een intrigerend woord: je weet wel ongeveer wat het betekent, maar het is moeilijk om het helder te omschrijven. Archetypen zijn beelden uit oude verhalen en zij vormen de neerslag van vele ervaringen van mensen uit alle tijden en culturen. Carl Gustav Jung heeft hier zijn leven lang onderzoek naar gedaan. Hij ontdekte dat patiënten van hem via hun dromen met beelden uit oude culturen bij hem kwamen, die zij onmogelijk konden kennen. Zo kwam hij op het woord het “collectief onbewuste” waar deze zielservaringen van mensen lagen opgeslagen.
Zoals het DNA in de cel elke keer opnieuw een eicel laat uitgroeien tot een volledig dier of mens, en zoals het instinct lijkt meegegeven en ieder dier weet wat het moet doen, zo voedt het collectief onbewuste de psyche van de mens met beelden over wie wij zijn. Dromen zijn bij uitstek een manier om deze beelden te ontvangen en tot het bewustzijn toe te laten.
Jung noemde als voorbeeld het mannelijke (animus) en het vrouwelijke (anima) in iedere mens als twee archetypische beelden om in je zelf te ontwikkelen. Zijn leerling en medewerker Toni Wolff en later Noreen en Tad Guzie stelden twee paren van tegenpolen op als archetype:
Volgens Guzie leven mensen hun eigen leven binnen het verhaal van één van de vier archetypen. Mensen ontlenen er hun identiteit aan. Je bewust worden van je eigen archetype en dat van anderen helpt om het leven van jezelf en van anderen te begrijpen. Soms besluiten mensen halverwege hun leven, bijvoorbeeld na een burn-out, een ontslag of een scheiding, dat hun leven beter past in één van de andere archetypische verhalen.
Dromen kunnen ook uit de laag van het collectief onbewuste hun beelden halen. Dat geldt zeker bij een droombeeld waar in de droom veel energie van uitgaat. Je kunt dan het droombeeld vergroten: verbinden met verhalen die we als mensen delen in bijvoorbeeld sprookjes, mythen en religieuze verhalen. Dan verbind je jouw droombeeld met een archetypisch beeld. In mijn eigen droomgroep had ik eens iemand die een beeld in haar eigen droom kon verbinden met een Bijbelverhaal, waardoor haar droombeeld ineens een veel rijkere betekenis kreeg.
Website Maarten van Rootselaar
