Opent in een nieuw tabblad
Nieuwsbrief

Watvinnie: Met Sjaak Bruggeman rondstruinen in de Sallandse natuur | Met video en foto’s

Een zeearend met een spanwijdte van tweeënhalve meter, een ree die tot op drie meter nadert, hoornaars die dronken worden van gistend boomsap en een torenvalkje dat bijna niet uit zijn ei kon komen. Natuurfotograaf Sjaak Bruggeman beleeft zulke ontmoetingen omdat hij niet op zoek gaat naar één bijzondere vogel of plant, maar nieuwsgierig rondstruint. Van zijn jaren bij het waterschap tot de spectaculaire vogeltrek boven Zweden: zijn verhalen laten zien hoeveel er te ontdekken valt als je de tijd neemt om werkelijk te kijken.

Interessant? Deel het artikel
Watvinnie: Met Sjaak Bruggeman rondstruinen in de Sallandse natuur | Met video en foto’s

 

Op het zuidelijkste puntje van Zweden, bij Falsterbo, verzamelen zich in het najaar enorme aantallen trekvogels. Ze komen uit het noorden, waar de winter nadert en het voedsel schaarser wordt. Kleine zangvogels, maar ook grote roofvogels trekken naar het zuiden. Voor vogelaars is het een van de indrukwekkendste plekken van Europa. Sjaak Bruggeman verbleef er onlangs twee weken en zag hoe de vogels zich voorbereiden op de oversteek naar Denemarken.

Vooral grote roofvogels hebben een bijzondere manier van reizen. Ze gebruiken thermiek, opstijgende warme lucht, om hoogte te winnen. Boven zee ontbreekt die thermiek grotendeels. Daarom verzamelen ze zich boven land, wachten op gunstige omstandigheden en schroeven zich steeds hoger de lucht in. Pas wanneer ze voldoende hoogte hebben bereikt, beginnen ze aan hun glijvlucht over het water. Eenmaal aan de overkant kunnen ze hun reis naar het zuiden voortzetten. Bij een stevige oostenwind kunnen sommige van deze trekvogels ook boven Salland terechtkomen.

Voor Sjaak is zo’n vogeltrek een fantastisch schouwspel. Maar eigenlijk hoeft hij helemaal niet naar Zweden om iets bijzonders te ontdekken. In Salland gebeurt minstens zoveel, als je maar weet waar je moet kijken.

Van zeearend tot een hekwerk

Een zeearend is een vogel die je niet gemakkelijk over het hoofd ziet. Met een spanwijdte die kan oplopen tot ongeveer tweeënhalve meter is het een indrukwekkende verschijning. Ook langs de IJssel worden ze tegenwoordig gezien, onder meer bij Fortmond en verder richting Kampen. Sjaak heeft ze meermaals gefotografeerd. Soms na lang observeren, maar soms ook volkomen onverwacht. Zoals die keer dat hij met zijn fiets over een camping reed, onderweg naar een observatieplek. Plotseling zag hij een zeearend. Remmen, camera pakken, twee keer klikken. Meer tijd was er niet. Maar hij had hem.

Zijn fotoarchief is inmiddels enorm. Niet omdat hij alleen bijzondere vogels verzamelt, maar omdat hij werkelijk alles interessant vindt. Een paddenstoel, een insect, een boomstam, een vreemd spoor in het zand of zelfs een hekwerk. Alles kan aanleiding zijn om een foto te maken. En vervolgens wil hij weten wat hij precies heeft gezien. Thuis zoekt hij informatie op, probeert soorten te determineren en ontdekt vaak dat achter iets ogenschijnlijk onbeduidends een bijzonder verhaal schuilgaat.

Die ontdekkingen vormen de basis van zijn verhalenreeks Rondstruinen met Sjaak op HierInSalland. Het is een vorm van natuurbeleving waarbij nieuwsgierigheid belangrijker is dan een vooraf uitgestippeld doel.

Hoornaars die dronken van een boom vallen

Een mooi voorbeeld is zijn ontmoeting met een atalanta, een vlinder die hem op een warme dag naar een boomstam lokte. Het was zo’n dertig graden. De vlinder verdween ergens tussen de bomen en Sjaak besloot te volgen. Hij ging op een met mos begroeid talud zitten en keek wat er gebeurde.

Bij de boomstam bleken suikerrijke sappen vrij te komen. Die trokken niet alleen vlinders aan, maar ook Europese hoornaars. Sommige insecten probeerden naar binnen te komen, andere wilden juist naar buiten. Bij de opening ontstond gedrang en soms zelfs ruzie. En toen zag Sjaak iets merkwaardigs. Een hoornaar die de boom verliet, vloog een klein stukje, verloor de controle en viel op de grond.

De verklaring zocht hij in de vergisting van de suikerrijke boomsappen. Daardoor kunnen insecten alcohol binnenkrijgen en verschijnselen van dronkenschap vertonen. Na een tijdje herstelde de hoornaar zich en kon hij weer verder.

Wie haast heeft, loopt zo’n boom voorbij. Wie een halfuur blijft zitten, ontdekt een complete wereld van insecten, voedsel, concurrentie en onverwacht gedrag. Precies dat maakt rondstruinen voor Sjaak zo aantrekkelijk.

Een ree op drie meter afstand

Sjaak heeft zijn camera altijd binnen handbereik. Niet ergens diep onder in een rugzak, maar zo opgeborgen dat hij hem onmiddellijk kan pakken. Want een bunzing, ree of roofvogel wacht niet totdat de fotograaf zijn spullen heeft uitgepakt.

Hij heeft zichzelf aangeleerd om bij overgangen in het landschap extra alert te zijn. Waar een bospad uitkomt bij een weiland, waar struiken overgaan in open terrein of waar een dier beschutting kan vinden, kan ieder moment iets gebeuren. Dan is het zaak geen lawaai te maken en vooral goed te kijken.

Een van zijn mooiste ontmoetingen was met een jonge ree. Het dier bevond zich aanvankelijk op zo’n tachtig meter afstand. Sjaak bleef stokstijf staan. De ree graasde rustig verder, zette een paar stappen en kwam steeds dichterbij. Van tachtig naar vijftig meter, van vijftig naar tien. Uiteindelijk stond het dier op nog maar drie meter afstand.

Pas toen ontdekte de ree dat die onbeweeglijke gestalte geen boom was, maar een mens. In een oogwenk was het dier verdwenen.

Zo’n ontmoeting vraagt geen ingewikkelde techniek, maar wel geduld, oplettendheid en de bereidheid om zelf even helemaal niets te doen.

De vooruitgang die later verdroging bleek

Sjaaks belangstelling voor het landschap heeft ook een andere achtergrond. Hij werkte jarenlang bij het waterschap. In die tijd moesten watergangen vooral efficiënt worden onderhouden. Sloten werden gemaaid en uitgediept, begroeiing moest verdwijnen en het water moest zo snel mogelijk worden afgevoerd. Daarvoor werden destijds ook bestrijdingsmiddelen gebruikt.

Wat toen als vooruitgang werd beschouwd, bleek later ook nadelige gevolgen te hebben. Het landschap droogde uit. Watergangen die ooit waren verdiept om het water sneller kwijt te raken, moesten op sommige plekken weer worden verondiept om water langer vast te houden.

Sjaak herinnert zich hoe de middelen werden toegepast en hoe vogels met hun jongen bij de laatste plassen in bijna drooggevallen sloten kwamen. Het zijn herinneringen die zijn kijk op natuurbeheer hebben gevormd.

Tegenwoordig ziet hij hoe langs watergangen weer groene linten ontstaan, met meer ruimte voor planten en dieren. Hij vindt dat een prachtige ontwikkeling, al beseft hij ook dat inzichten blijven veranderen. Wat de ene generatie verstandig vindt, kan een volgende generatie weer moeten herstellen.

Die ervaring maakt hem niet alleen een liefhebber van de natuur, maar ook iemand die het landschap met een historisch geheugen bekijkt.

Het torenvalkje dat achter een gesloten deur zat

Een van zijn opmerkelijkste herinneringen komt uit de tijd dat hij zich intensief bezighield met torenvalken. Bij een controle van een nestkast ontdekte hij enkele jongen en een ei dat nog niet was uitgekomen. Toen hij beter keek, zag hij iets vreemds: over het ei zat een tweede stuk eischaal geschoven, afkomstig van een ander ei.

Een jong vogeltje gebruikt een zogenaamde eitand, een tijdelijk hard puntje op de snavel, om van binnenuit de schaal open te breken. Maar dit kuiken had pech. Het had al een begin gemaakt met uitkomen, terwijl de extra eischaal als een deksel over zijn eigen schaal vastzat. Het kuiken piepte, maar kon niet verder.

Sjaak stond voor een dilemma. Ingrijpen of de natuur haar gang laten gaan? Uiteindelijk maakte hij de schaal voorzichtig een klein stukje los. Daarna legde hij het ei terug. Hij wist niet of hij het kuiken had geholpen of juist schade had toegebracht.

Bij een volgende controle bleek er een vijfde jong in het nest te zitten. Het had het gered.

Later besprak hij de gebeurtenis met roofvogelkenner Rob Bijlsma. Die vond het een bijzonder verhaal, maar gaf hem ook een duidelijke boodschap mee: laat de natuur zoveel mogelijk haar eigen gang gaan. Goedbedoeld ingrijpen kan immers ook verkeerd aflopen.

Het is een les die Sjaak is bijgebleven. De natuur is niet alleen mooi en ontroerend. Er wordt ook gegeten en gegeten geworden, er worden jongen geboren en er gaan dieren dood. Wie werkelijk naar de natuur kijkt, moet ook die werkelijkheid onder ogen willen zien.

Je hoeft niet meteen een dure verrekijker te kopen

Voor wie zelf wil ontdekken hoeveel vogels er door Salland trekken, is er de vogeltelpost op het Boetelerveld. Sjaak was betrokken bij de oprichting ervan en is er coördinator. Vooral in de weekenden zijn daar tijdens het trekseizoen vogelaars aanwezig die voorbijtrekkende vogels tellen en registreren.

Iedereen die belangstelling heeft, kan er eens gaan kijken. Een kostbare verrekijker of een professionele camera is niet nodig. Begin gewoon met kijken en luisteren, leer van de mensen die er staan en ontdek of het je aanspreekt.

Sjaak heeft zelf een slecht gehoor. Waar andere vogelaars een soort vaak al herkennen aan de roep, moet hij extra goed kijken. Misschien heeft dat hem juist geholpen om zo’n scherp oog voor bewegingen, vormen en details te ontwikkelen. Zijn belangstelling beperkt zich allang niet meer tot vogels. Hij volgt ook sporen van zoogdieren, fotografeert insecten en paddenstoelen en probeert te begrijpen wat zich in het landschap afspeelt.

Door drie knieoperaties is lange afstanden wandelen voor hem moeilijker geworden. Daarom gebruikt hij tegenwoordig vaker de fiets. Die zet hij ergens neer om vervolgens op zijn gemak verder te struinen. Niet met een strak programma of een lijst van soorten die hij beslist wil zien, maar gewoon op gevoel.

En misschien is dat wel de belangrijkste les die uit zijn verhalen spreekt. Je hoeft niet naar Zweden om de natuur te ontdekken, al is de vogeltrek daar indrukwekkend. Je hoeft ook geen dure camera te bezitten of precies te weten waar een zeldzame vogel zit.

Je moet vooral nieuwsgierig zijn. Een pad inslaan, ergens blijven staan, een vlinder volgen of een halfuur naar een boomstam kijken. Wie dat doet, ontdekt dat er in de natuur voortdurend iets gebeurt.

En dat je er, zelfs na tientallen jaren rondstruinen, nog lang niet op uitgekeken raakt.

Deel het artikel:

Hier in Salland bestaat dankzij lezers zoals jij

Word supporter

HierinSalland is voor, maar ook van Salland. Wij maken onafhankelijke, lokale journalistiek over Raalte en Olst-Wijhe, gratis voor iedereen. Word supporters en ondersteun ons. Door mee te doen of met een kleine bijdrage.

Rondstruinen met Sjaak

Dit artikel hoort bij een dossier

Lees alle 244 berichten

Plaats de eerste reactie

Ook interessant