Het was een prachtig systeem. Op vrijwel hetzelfde moment verschenen ze overal in Salland: houten paaltjes met gekleurde pijlen die wandelaars zonder kaart of telefoon door het landschap loodsen. Links bij rood, rechts bij blauw, rechtdoor bij geel. Als je eenmaal op de goede route zat, hoefde je eigenlijk alleen nog maar op de paaltjes te letten.
Maar er zit een mogelijk probleem in dat woordje tegelijk.
Want als je heel veel houten paaltjes ongeveer tegelijkertijd in de Sallandse grond zet, zou het zomaar kunnen dat ze ook ongeveer tegelijkertijd aan vervanging toe zijn.
En daar begint het inmiddels verdacht veel op te lijken.
Meer dan 1700 palen
Het Wandelnetwerk Salland werd in 2013 aangelegd. Het was een flinke operatie. Er kwamen destijds bijna 700 kilometer wandelroutes, 48 startpunten, 435 keuzepunten en meer dan 1700 routepalen. Bijna al die palen werden gemaakt van eikenhout uit Sallandse bossen.
Inmiddels omvat het officiële netwerk 735 kilometer wandelpad en 140 gemarkeerde routes door Deventer, Olst-Wijhe en Raalte. Het systeem is even simpel als doeltreffend. Je hoeft niet voortdurend op een kaart te kijken. Op plaatsen waar je een keuze moet maken, vertelt een paaltje welke kant je op moet.
Maar precies daarin zit ook de kwetsbaarheid. Want een paaltje dat midden op een recht pad ontbreekt, is niet zo erg. Daar hoef je immers nergens heen. De palen staan juist op de plekken waar je moet afslaan. En mis je daar de markering, dan weet je dus ook onmiddellijk niet meer waar je heen moet.
Steeds vaker horizontaal
Wie regelmatig in Salland wandelt, ziet ze inmiddels: routepaaltjes die niet langer fier rechtop staan, maar half vergaan of helemaal afgerot in de berm liggen. Dat is op zichzelf niet vreemd. Ze staan inmiddels zo’n dertien jaar buiten. Regen, droogte, vorst en vocht in de bodem doen hun werk.
Maar het roept wel een interessante vraag op. Wat gebeurt er als een groot deel van die ruim 1700 oorspronkelijke houten palen ongeveer tegelijkertijd het einde van zijn levensduur bereikt?
Het officiële verhaal is vooralsnog geruststellend. Routenetwerken Salland is verantwoordelijk voor de instandhouding van het netwerk. De zichtbare markeringen worden onderhouden door Het Groenbedrijf uit Deventer en volgens Routenetwerken Salland wordt gemelde schade doorgaans snel hersteld. Ook de gemeente Raalte heeft een speciaal meldpunt voor beschadigde of ontbrekende routepalen.
Dat werkt uitstekend wanneer af en toe een paal sneuvelt. Maar wat als het er geen tientallen maar honderden worden?
De rekening komt eraan
Dat is voorlopig een voorspelling van HierinSalland, geen vastgesteld feit: de ouderdom van het netwerk zou de komende jaren wel eens een flinke vervangingsgolf kunnen veroorzaken. En dan wordt onderhoud iets anders dan een nieuw paaltje plaatsen nadat een wandelaar heeft gemeld dat het oude is omgevallen. Er zal dan structureel geld nodig zijn om een netwerk van honderden kilometers bewegwijzering overeind te houden. Dat geld moet ergens vandaan komen. En gebeurt dat niet, dan kan het systeem zichzelf langzaam opheffen. Niet met een besluit van een gemeenteraad en ook niet met een bordje Wandelnetwerk opgeheven, maar paaltje voor paaltje.
Totdat een wandelaar bij een kruising staat en denkt: nou dan…?
Of toch maar GPX?
Ironisch genoeg ligt het alternatief inmiddels in bijna iedere broekzak.
Toen het Sallandse wandelnetwerk in 2013 werd aangelegd, was navigeren met een smartphone nog lang niet zo vanzelfsprekend als tegenwoordig. Nu kun je een route vooraf downloaden en via GPS exact zien waar je bent. Zelfs het Wandelnetwerk Salland heeft een online routeplanner waarmee routes digitaal kunnen worden gemaakt en als GPX kunnen worden opgeslagen. Daarmee komt er langzaam een principiëlere vraag op tafel.
Willen we die fysieke bewegwijzering behouden?
Wat HierinSalland betreft: ja. Een wandelroute waarbij je je telefoon in je zak kunt laten en simpelweg gekleurde pijltjes volgt, heeft iets heerlijk eenvoudigs. Bovendien wandelt lang niet iedereen met GPX en smartphone.
Maar dan moeten we daar ook voor kiezen. Want 1700 eiken paaltjes in de Sallandse grond zetten was één ding. Zorgen dat er dertien, twintig en dertig jaar later nog steeds 1700 goede paaltjes staan, is het echte wandelnetwerk.
