Verder boeren van Jan van ‘t Zelfde is een prachtig fotoboek waarin het leven op het platteland vanaf 1960 in beeld wordt gebracht. Dat is toevallig ook mijn geboortejaar. De veranderingen die ik in dit boek zie, heb ik dus zelf meegemaakt. Alleen zit daar een groot verschil in. Als je er een heel leven over doet, merk je nauwelijks hoe groot de veranderingen zijn. Zet je ze bij elkaar in één boek, dan is de schok ineens enorm.
Wat leefden boeren en natuur in de jaren zestig nog veel meer met elkaar samen. Wat was het vanzelfsprekend om voor de lokale markt te produceren. Vroeger was ongetwijfeld niet alles beter, maar de natuur was dat wel. Ons voortbestaan op deze planeet had toen simpelweg meer garanties dan nu.
Dat besef bekruipt je bij het omslaan van de pagina’s. De ecocide die zich inmiddels op delen van het platteland voltrekt, is moeilijk te negeren. We produceren meer dan ooit, voeden vooral miljoenen dieren, maar tegelijkertijd breken we stukje bij beetje de basis van onze eigen voedselzekerheid af.
De hang naar dat verleden zie je nog terug bij de kleinere familiebedrijven die er nog zijn. Een houten bankje voor de deur. Een rek met oude melkbussen. Versleten landbouwgereedschap dat een tweede leven heeft gekregen in de tuin. Maar je moet er tegenwoordig naar zoeken. De meeste boerderijen zijn allang geen boerderijen meer. Landbouw is industrie op het platteland geworden.
We zouden best weer een stap terug kunnen zetten. Boeren mét de natuur in plaats van ertegen. Produceren voor de regio. Een fatsoenlijk inkomen verdienen zonder steeds grotere hypotheken en steeds meer schaalvergroting.
Wie bereid is daar eens serieus over na te denken, zou ik aanraden Verder boeren mee te nemen naar een rustig bankje in de schaduw van een solitaire boom, ergens op het Sallandse platteland. Blader het boek rustig door en kijk daarna nog eens om je heen. Grote kans dat je hetzelfde landschap ziet, maar er heel anders naar kijkt.
1 reactie
Anny Legebeke
De industriële landbouw behoort tot de grootste oorzaken van klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en milieuvervuiling. Een groot deel van de productie is gericht op de wereldmarkt, waarbij economische winst centraal staat. Voedselproductie is daarbij vooral een middel binnen een grootschalig export- en verdienmodel, en niet uitsluitend bedoeld voor de lokale voedselvoorziening.
Dat is een groot verschil met vroeger toen ik nog thuis woonde op de boerderij.
Een boerderij waar mijn vader en moeder heel veel zorg besteden aan de gezondheid van onze dieren en de koe en het geboren kalf hele goede kraamzorg kregen.
Er werd met de seis gemaaid bij ons rondom bomen op het erf, waar zie je dat nog.
Er komen heel veel herinneringen bij mij boven na het lezen van jou artikel Harrie.
Dat boek mag bij mij thuis niet ontbreken
Anny Legebeke
Klimaatburgemeester van Raalte