Zo gaat het eigenlijk steeds met de energietransitie. Elektrisch rijden? Daar kon je toch nooit fatsoenlijk mee op vakantie. De accu zou na een paar jaar versleten zijn. En waar moest je in hemelsnaam laden? Inmiddels blijken veel van die bezwaren vooral gebaseerd op de eerste generatie elektrische auto’s en op onbekendheid met een andere manier van rijden.
Zonnepanelen ook. Jarenlang was er twijfel of die dingen zich ooit terug zouden verdienen. Inmiddels hebben miljoenen Nederlandse huishoudens ze op het dak en is de vraag veel vaker hoe je je eigen zonnestroom zo slim mogelijk gebruikt. Met de veranderende salderingsregels wordt de rekensom anders, maar zelf opgewekte stroom blijft waardevol. En de opkomst van de thuisbatterij speelt hier een belangrijke rol.
En dan de warmtepomp. Daarbij horen we de zog zorg: maken al die buitenunits niet verschrikkelijk veel lawaai?
Ja, een warmtepomp maakt geluid Een lucht-waterwarmtepomp heeft meestal een buitenunit met een ventilator en compressor. Die hoor je. En geluid is een merkwaardig verschijnsel. Een vogel op de schutting maakt ook geluid, meer zelfs dan de zachte bromtoon van de buitenunit. Maar dat ervaren we toch heel anders. “Kijk, natuur in de achtertuin” tot “wat is dat voor klotengeluid!”
Naast decibels doen ook tijdstip, toonhoogte, duur en plaats er toe. Een warmtepomp die je overdag nauwelijks opmerkt, kan ‘s nachts ineens wél hoorbaar zijn wanneer de rest van de wereld stilvalt. Maar ’s nachts zit je niet buiten in de tuin 😉 en ook niet in de wintermaanden als de warmtepomp vooral hard moet werken. En trouwens: een warmtepomp hoeft meestal ’s nachts ook niet aan de slag.
Denk ook aan weerkaatsen van het geluid. Zet een buitenunit tussen twee muren en je heb een klankkast. Monteer hem verkeerd aan een gevel en trillingen kunnen via de constructie worden doorgegeven.
De vraag is dus niet alleen: hoeveel geluid maakt deze warmtepomp? Minstens zo belangrijk is: waar zetten we hem neer?
De warmtepomp van nu is niet die van tien jaar geleden
Daarbij is de techniek niet stil blijven staan. Fabrikanten hebben de afgelopen jaren veel aandacht besteed aan stillere ventilatoren, betere compressoren, isolatie, trillingsdemping en regelingen waarbij de installatie ‘s nachts op een stillere stand kan draaien.
Dat zie je ook terug in de Nederlandse regelgeving. Sinds 2021 gelden geluidseisen voor nieuw geplaatste buitenunits van warmtepompen en airco’s bij woningen. Het uitgangspunt is dat buren niet zomaar met het geluid van jouw installatie opgescheept mogen worden. Een moderne, goed gekozen en goed geplaatste warmtepomp hoeft daarom helemaal geen bron van burenruzies te zijn.
Maar goed geplaatst is hier wel een essentieel onderdeel van de zin. Zet hem niet pal onder het slaapkamerraam van de buren. Vermijd een nauwe hoek tussen muren. Zorg dat trillingen niet rechtstreeks aan de woning worden doorgegeven. En kijk bij aanschaf niet alleen naar vermogen, rendement en prijs, maar óók naar het geluidsvermogen.Een paar meter extra afstand of een andere plek kan meer verschil maken dan achteraf een dure geluidwerende constructie.
Niet wachten tot de cv-ketel het begeeft
Er is nog een andere les die we bij de energietransitie inmiddels wel geleerd mogen hebben: denk een stap vooruit. De slechtste dag om voor het eerst over de verwarming van 2035 na te denken, is waarschijnlijk de ochtend waarop de cv-ketel van 2026 definitief de geest geeft.
Je kunt het best maar goed voorbereid zijn op wat je moet als de cv-ketel het begeeft. Luister deze podcast in de reeks ‘hier krijg je energie van’ waarom.
Wie nu nog niet toe is aan volledig elektrisch verwarmen, kan prima bij een hybride warmtepomp uitkomen. Die werkt samen met de cv-ketel. Maar als je verwacht dat je huis over een aantal jaren wél volledig elektrisch verwarmd kan worden, is het verstandig daar nu al rekening mee te houden.
Milieu Centraal adviseert in zo’n situatie expliciet te kijken naar een all-electric-ready warmtepomp: een hybride installatie die voldoende capaciteit heeft om later zonder cv-ketel verder te kunnen. Dat voorkomt dat je over een paar jaar ontdekt dat je de halve installatie opnieuw kunt aanschaffen.
Laat dus bij de aanleg alvast nadenken over leidingwerk, elektrische aansluiting, de radiatoren of vloerverwarming en vooral over het vermogen dat straks nodig is. Een volledig elektrische warmtepomp werkt immers het prettigst in een redelijk tot goed geïsoleerd huis en met verwarming die bij relatief lage watertemperaturen voldoende warmte kan afgeven.
En waar laat je het warme douchewater?
Er is nog iets waarvoor je ruimte zou moeten reserveren. Een boilervat. Een warmtepomp verwarmt het water op ‘een trage manier’, waarbij maar weinig energie nodig is. En hij kan dat doen met doorjouw zonnepanelen opgewekte stroom. Eigenlijk is jouw boiler daarom een extra opslagplaats voor energie. Je hoeft het douchewater niet precies op te warmen op het moment dat je onder de douche stapt. Je kunt de warmtepomp bijvoorbeeld midden op de dag het vat laten verwarmen, wanneer je zonnepanelen veel elektriciteit leveren. Milieu Centraal adviseert om het vat bij voorkeur overdag tussen 10 en 16 uur te verwarmen: de buitenlucht is dan warmer, er is relatief veel duurzame elektriciteit beschikbaar en met eigen zonnepanelen kun je meer van je eigen stroom gebruiken. Schrik niet, dat kun je laten instellen en dan gaat dat allemaal vanzelf. Eigenlijk wordt zo’n vat daarmee een eenvoudige warmtebatterij.
Let trouwens op het verschil met een buffervat. Dat is iets anders. Een boilervat bewaart warm water voor douche en kraan. Een buffervat bevat verwarmingswater en kan ervoor zorgen dat een warmtepomp rustiger en efficiënter draait doordat hij minder vaak aan en uit hoeft te schakelen. Zo’n buffervat is niet bij iedere installatie noodzakelijk.
Eerst luisteren, dan installeren
En daarmee zijn we terug bij het geluid. De energietransitie wordt niet geholpen door ieder bezwaar weg te zetten als koudwatervrees. Sommige bezwaren zijn reëel. Een verkeerd geplaatste warmtepomp kan hinderlijk zijn. Net zoals een vroege elektrische auto daadwerkelijk een beperkte actieradius had en zonnepanelen ooit aanzienlijk duurder waren. Maar techniek ontwikkelt zich.
