Begin november een fresia in bloei. Toen die in de appgroep van natuurliefhebbers verscheen duurde het niet lang of er kwamen meer laatbloeiers voorbij. Madeliefjes, paardenbloemen, duizendblad, klaver, witte dovenetel en allerlei andere kruiden. Bij zacht herfstweer kunnen ze verrassend lang doorgaan. Klimop bloeit juist in het najaar. En in tuinen staan soms nog herfstasters en hemelsleutel in bloei.
Voor insecten kunnen het belangrijke voedselbronnen zijn. Zolang de temperatuur hoog genoeg is om te vliegen, zoeken onder meer hommels, zweefvliegen en vlinders naar nectar en stuifmeel.
Van de eerste wilg tot de laatste klimop
Een bloeiboog is de opeenvolging van planten die gedurende het jaar bloeien. Als de ene plant is uitgebloeid, neemt de volgende het over. Zo ontstaat een vrijwel ononderbroken aanbod van nectar en stuifmeel. In de winter kunnen winterhei en sommige vroegbloeiende heesters al bloemen hebben. Daarna komen de wilgen, krokussen, klein hoefblad en paardenbloemen. In het voorjaar volgen fruitbomen en allerlei wilde kruiden. In de zomer zorgen onder meer klaver, knoopkruid, beemdkroon en koninginnenkruid voor voedsel. Herfstasters, hemelsleutel en klimop maken het seizoen af. Als je de natuur een beetje wil helpen, voorkom dan dat er perioden in je tuin, in de berm of langs de sloot ontstaan waarin nauwelijks iets bloeit. De natuur regelt dat in principe zelf wel, maar de mens ontregelt dat door de tuin winterklaar te maken, bermen en wadi’s te millimeteren, slootranden uit te kammen omdat het water nog altijd zo snel mogelijk weer weg moet.
Een lange bloeiboog is is een manier om het hele jaar door rekening te houden met de natuur, niet alle insecten zijn op hetzelfde moment actief. De ene soort verschijnt al vroeg in het voorjaar, de andere vliegt nog laat in het najaar. En sommige insecten zijn voor hun voedsel afhankelijk van specifieke plantensoorten.
Wat kun je zelf toevoegen?
Kijk eens wat er in je eigen tuin bloeit. Misschien staat er in mei en juni van alles, maar is het in maart nog kaal. Of houdt de bloei in augustus al op. Juist die lege perioden kun je aanvullen. Dat is makkelijk zat. Een vroegbloeiende wilg, wat biologische krokussen, wilde kruiden, een herfstaster of een klimop kunnen al verschil maken. Of nog mooier: leg een maand lang een stuk karton op de bodem, daarna komen kruiden vaak sneller op dan gras. Maak koop je wat, kies dan inheemse soorten die passen bij de grond en de omstandigheden. Die zijn vaak ook van betekenis voor insecten die op bepaalde planten zijn aangewezen.
En vraag advies bij een biologische kweker. In Salland hebben we bijvoorbeeld Decohof in Hoonhorst en Holsto Tuinen in Olst. Zij werken met biologisch of duurzaam gekweekte planten en kunnen helpen bij het kiezen van bomen, struiken en vaste planten die de bloeiboog verlengen. Vraag vooral: wanneer bloeit hij, welke insecten hebben er iets aan en wat ontbreekt er nog in mijn tuin? En bedenk: een plant die prachtig bloeit maar nauwelijks nectar of toegankelijk stuifmeel biedt, draagt weinig bij aan het voedsel voor insecten. En planten die met pesticiden zijn gekweekt, daar gaan insecten zelfs dood van.
Niet alleen in onze tuinen
Een bloeiboog maak je natuurlijk niet alleen in je eigen achtertuin. Kijk naar het hele landschap. Boomgaarden, houtwallen, parken, schoolpleinen, plantsoenen, boerenerven, akkerranden, bermen en slootkanten kunnen allemaal bijdragen. Als we zorgen voor verschillende soorten planten die elkaar in bloei opvolgen, ontstaat een netwerk van voedselplekken. Daar ligt ook een mooie opdracht voor gemeenten, waterschappen, boeren en groenbeheerders. Niet alleen kijken wanneer iets gemaaid moet worden, maar ook wat er op verschillende momenten van het jaar bloeit. En hoe je dat kunt verbeteren.
Een gazon dat iedere week wordt gemaaid, levert geen bloemen op. Een stukje kruidenrijk gras kan daarentegen maandenlang voedsel bieden. In bermen is veel winst te behalen. Maar dan moet je ze niet kort voor de winter kaal maaien.
Maaien is soms juist goed voor de biodiversiteit
In de appgroep van Salland Zoemt wordt daarbij een belangrijke kanttekening geplaatst. Niet maaien is niet automatisch beter voor de natuur. Maaien is juist belangrijk voor het behoud van bloemrijke graslanden en bermen.
Vroeger zorgden grote en kleine grazers op veel plekken voor het openhouden van de begroeiing. Tegenwoordig is die begrazing veel sterker gereguleerd of verdwenen. Zonder passend beheer krijgen snelgroeiende grassen en brandnetels de overhand. Uiteindelijk kunnen ook struiken en bomen het bloemrijke grasland verdringen.
Door te maaien en het maaisel af te voeren, worden voedingsstoffen aan de bodem onttrokken. De grond verschraalt geleidelijk. Daardoor krijgen bloemen en kruiden die op voedselarmere grond goed gedijen meer kansen. Bovendien komt er licht en ruimte vrij voor nieuwe planten.
Het gaat dus niet om de keuze tussen wel of niet maaien. Het gaat om hoe, waar en wanneer je maait. En vooral om wat je laat staan.
Ook na de bloei blijft een plant waardevol
Begin november is op zichzelf een geschikte periode om veel bermen en kruidenrijke graslanden te maaien. Maaien is soms zelfs nodig om te voorkomen dat sterke grassen de bloemen verdringen. Maar niet alles tegelijk. In uitgebloeide stengels, tussen bladeren en in de begroeiing overwinteren insecten als ei, larve, pop of volwassen dier. Kleine zoogdieren vinden er beschutting. Vogels eten de achtergebleven zaden.
De Vlinderstichting adviseert daarom gefaseerd maaien. Laat bij een maaibeurt bijvoorbeeld 10 tot 40 procent van de begroeiing staan. Voer het maaisel af en laat bij een volgende maaibeurt weer andere stukken ongemoeid.
Ook langs sloten kan veel begroeiing blijven staan, zolang het noodzakelijke waterbeheer niet wordt belemmerd. En in de tuin hoeven uitgebloeide planten echt niet allemaal voor de winter te worden afgeknipt. Laat ook gerust wat bladeren liggen.
