Ik hoor het regelmatig, vooral bij interviews op radio en tv. “Dat is een goeie vraag.” Steeds vaker een eerste reactie op de vraag van een interviewer. Als het echt een goeie vraag is – en een goeie vraag kent geen gemakkelijk antwoord, dan moet je daar normaal gesproken even over nadenken.
Maar zo gaat het niet. Na die eerste reactie volgt vaak direct een antwoord op de vraag. Waarom dan dat eerste zinnetje? Om de interviewer te paaien? Voorbeeldje. Vraag aan iemand van Openbaar Ministerie. “Mogen trekkers op de snelweg?” En inderdaad, de reactie: “Dat is een goeie vraag.” Dan volgt een riedel die we allemaal al kennen: Het mag niet van de wet. Tsja. Hoezo goeie vraag.
Luister naar de radio en het valt op
“Hoe rij jij nu tussen Olst en Wijhe visa versa, nu de dijk is afgesloten?” Goeie vraag. Het antwoord heeft te maken met een sociaal dilemma. Bij een sociaal dilemma kan een individu twee keuzes maken. Bij de ene keus heb je alleen zelf voordeel en krijgen anderen te maken met de nadelen. Terwijl je weet dat de andere keuze beter is voor het geheel.
Eigenbelang vooropstellen gaat ten koste van algemeen belang; ten koste van belang van andere mensen, dichtbij of elders op de wereld. Of het gaat ten koste van het belang van toekomstige generaties. Voorbeelden? Vliegen is slecht voor het klimaat. Je hebt profijt van vliegen; anderen hebben lawaaioverlast; klimaateffecten zijn voor latere generaties. Je stort afval in de berm; je bent het kosteloos kwijt; de opruimkosten zijn voor de overheid (en dus voor ons allen). Je laat hondenpoep liggen; zelf te lui of onverschillig en een ander zit met stront in de profielzool. Je ontduikt belasting en houdt meer over; anderen betalen daardoor extra belasting. Bij droogte besproei je je eigen tuin. De effecten van droogte zijn voor een ander.
In alle gevallen doe je iets waarvan je zelf profijt hebt, maar je hebt geen last van gevolgen. Kort gezegd eigenlijk ‘Ikke ikke en de rest kan stikke’.
“Maak jij gebruik van de officiële omleidingsroutes tussen Olst en Wijhe?” Goeie vraag. Als je de binnenwegjes neemt, ben je sneller op je bestemming. De verkeershinder voor bewoners langs die weggetjes is voor hen. De kapotte bermen zijn voor de gemeente. Ik woon aan de Eikelhofweg. Eén van de officiële omleidingsroutes. Ik verwachtte veel meer verkeer op die weg. Dat valt mee. Er zijn veel meer vrachtwagens. Het aantal verkeersbewegingen op de binnenwegen is wel toegenomen.
Hier speelt dus ook een sociaal dilemma. Dit dilemma kun je vermijden. Pak de fiets. Of de trein.
Ga je toch met de auto, dan kom je voor de keuze te staan welke route te volgen tussen Olst en Wijhe. Welke kiest u? Is dat een goeie vraag?
Volgens mijn definitie is dat zeker geen goeie vraag.
