‘Bouwen, bouwen, bouwen, veel kappen op een rij, de toekomst staat te dringen, dus heel veel glas erbij.’ Het is een van de liederen uit De Kas Kraakt, de muzikale theatervoorstelling over een tuindersfamilie in de IJsselvallei. De zoon Harrie zingt over de toekomst die volgens hem onvermijdelijk is. Meer kassen, meer productie, meer efficiëntie. Meer glas, meer teeltoppervlak en dus meer omzet. ‘Groter, meer en sneller Dat is de vooruitgang. Zo loop je in de maat.’
Maar zijn vader Hans wil helemaal niet in die maat lopen. Hij wil buiten werken wanneer de zon schijnt, met zijn handen in de grond. En wanneer het weer minder wordt, heeft hij zijn kassen. Hij wil verschillende groenten verbouwen, de bodem goed verzorgen, zorgvuldig bemesten en producten van de hoogste kwaliteit afleveren. Hij wil mensen aan het werk houden. Niet steeds meer machines, steeds meer geleend geld en steeds meer afhankelijkheid van anderen.
Dat is de kern van De Kas Kraakt. Het stuk is geschreven door Gert Jan Jansen, gebaseerd op de geschiedenis van het tuindersbedrijf van zijn ouders in Twello. Zijn vader zag in de jaren zestig en zeventig hoe de landbouw veranderde. Voorlichters wezen de weg naar modernisering, banken wilden de investeringen financieren en de veilingen gingen steeds meer sturen op grote hoeveelheden. Wie niet meeging, raakte achterop. Gert Jan heeft van die geschiedenis een ontroerend verhaal gemaakt. Over een gezin dat onder druk komt te staan doordat de buitenwereld steeds meer invloed krijgt op de keuzes die binnenshuis worden gemaakt.
Een huiskamer, een kas en een veiling
Het is ook theatraal een prachtige voorstelling. Op een klein, knus podium verandert de ruimte voortdurend van betekenis. Het ene moment zitten we in de huiskamer van Hans en Annie, even later in een kantoor waar over de toekomst van het bedrijf wordt gesproken. Dan staan we weer tussen de groenten, waar gewerkt, gesorteerd en ingepakt moet worden voordat de oogst naar de veiling gaat. De kisten op het podium worden gebruikt als werktafels, meubels en decorstukken. Op de achtergrond verschijnen historische beelden die onmiddellijk duidelijk maken in welke wereld het verhaal zich afspeelt. De projecties geven de voorstelling haar historische bedding. Een koor brengt meerdere duidende liederen. Uiteindelijk verliest Hans van de grote machten. Hij levert wel de gezondste producten, maar daar zitten agro-industrie en supermarkten helemaal niet op te wachten. Die willen veel en goedkoop.
Het is de geschiedenis van veel boeren en tuinders die in de naoorlogse decennia moesten kiezen tussen schaalvergroting en het vasthouden aan hun eigen bedrijfsopvatting. De voorstelling maakt voelbaar wat zo’n keuze voor een gezin betekent. Want wanneer de bank, de voorlichter, de veiling en uiteindelijk ook je eigen kinderen zeggen dat je moet veranderen, hoeveel ruimte blijft er dan nog over om nee te zeggen?
En dan begint het nagesprek
Gert Jan Jansen ziet zijn theaterstuk als een ode aan mensen die trouw blijven aan hun principes, omdat hun overtuigingen ook waarde hebben wanneer de wereld die niet beloont. Het publiek reageert met een daverend applaus. Maar in het nagesprek kwam Judith Snepvangers, algemeen directeur van Stichting IJssellandschap, aan het woord. De stichting verpacht duizenden hectares in de IJsselomgeving. Ze vertelde dat IJssellandschap afstand had genomen van de formulering dat de organisatie op weg naar chemievrij was. Pachters moeten immers ook een inkomen kunnen verdienen.
Dat is een agro-industriële insteek en een heel andere dan boer Hans verkoos. Het theaterstuk eindigde hoopgevender. De persoon die Gert Jan Jansen vertolkte legde in een monoloog uit dat zijn vader in deze tijd zijn keuzes vast waar had kunnen maken omdat er inmiddels veel meer mogelijkheden zijn in financiering, bedrijfsvoering en afzetmarkt.
Alleen Kampen is nog niet uitverkocht
De Kas Kraakt is een project van De IJssel Anders, een initiatief dat het landschap en de verhalen van de IJsselvallei een stem wil geven.
De Kas Kraakt speelt nog in Kampen, Zutphen, Wijhe en Doesburg. Alleen voor de voorstellingen op 6 en 7 november in het Vestzaktheater in Kampen zijn nog kaarten te koop. Meer informatie en kaartverkoop via dekaskraakt.nl.
