Voetbal is een wedstrijdsport. Dus natuurlijk wil je winnen.
Kinderen willen dat zelf ook. Vraag na afloop van een wedstrijd wat het geworden is en ze hoeven meestal niet lang na te denken. En wie ooit een penalty in de laatste minuut heeft gemist, weet dat verliezen óók bij sport hoort.
‘Andere sportverhalen’ vertellen hoe mooi het is te sporten. Heb jij ook zo’n verhaal, of wil je meedoen dit soort sportverhalen te zoeken of te schrijven? Graag!
Maar winnen is iets anders dan ontwikkelen.
Dat onderscheid probeert Wijhe ’92 bij de jeugd bewust te maken. Tot en met JO12 zijn er geen selectieteams. Pas vanaf JO13 gaat de club spelers selecteren op voetbalniveau. Dat betekent dat een kind van acht, negen of tien bij Wijhe ’92 nog niet het etiket selectiespeler of niet-selectiespeler krijgt opgeplakt. En daar zit een interessante gedachte achter.
De beste van tien is niet noodzakelijk de beste van achttien
Bij jonge kinderen kunnen de verschillen enorm zijn. Niet alleen in voetbalvaardigheid, maar ook lichamelijk. Twee spelers die officieel in dezelfde leeftijdscategorie voetballen, kunnen bijna een jaar in leeftijd verschillen. Voor een volwassene stelt dat weinig voor. Voor een kind van tien is een jaar tien procent van zijn hele leven. Dat zie je terug op het veld. De ene is groter, sterker, sneller en verder in zijn motorische ontwikkeling. Hij wint de duels en loopt zijn tegenstander eruit. Het ligt voor de hand om te denken: daar loopt het talent. Maar misschien kijk je vooral naar een kind dat toevallig wat verder in zijn ontwikkeling is.
Dat verschijnsel is in de sport uitgebreid onderzocht. De KNVB noemt het het geboortemaandeffect. In selectieteams zijn kinderen die vroeg in het kalenderjaar geboren zijn sterk oververtegenwoordigd. Bij de jongste leeftijdsgroepen zijn er zelfs meer dan twee keer zoveel spelers uit de eerste drie maanden van het jaar als uit de laatste drie. Dat zou wel heel toevallig zijn als voetbaltalent vooral in januari, februari en maart geboren werd.
Selecteren maakt het verschil vervolgens groter
Er gebeurt daarna nog iets. Zet de kinderen die op hun tiende het verst zijn bij elkaar in een selectieteam en die krijgen vaak betere trainingen, sterkere tegenstanders en meer aandacht. Ze worden daardoor nóg beter. De kinderen die op dat moment wat minder ver zijn, krijgen die voordelen niet. Een aanvankelijk klein verschil kan daardoor steeds groter worden. Niet noodzakelijk omdat de ene speler meer aangeboren talent had, maar omdat we hem vroeg hebben aangewezen als talent. Het wordt een beetje een selffulfilling prophecy.
Daarom waarschuwt ook de KNVB voor te vroege selectie. Wie de talentenvijver langer breed houdt, geeft laatbloeiers meer kans om zich te ontwikkelen. Misschien is degene die op zijn tiende achteraan loopt op zijn zestiende wel de beste voetballer. Je weet het gewoon nog niet.
Eerst maar eens voetballen
Daar komt nog iets veel eenvoudigers bij. Kinderen gaan meestal niet op voetbal omdat ze aan hun talentontwikkeling willen werken. Ze willen voetballen. Met vriendjes een bal achterna rennen. Een tegenstander uitspelen. Een doelpunt maken. Keeper zijn. De volgende week misschien spits. Een truc proberen die mislukt. En hem daarna nog een keer proberen. Dat spelen is niet iets wat je moet toestaan totdat het ‘echte’ trainen begint.
Dat spelen ís de training.
Een kind dat plezier heeft, komt volgende week terug. En de week daarna weer. Het raakt duizenden keren een bal, leert kijken, vallen, opstaan, samenspelen, winnen en verliezen. Dat lijkt allemaal minder professioneel dan op jonge leeftijd de beste spelers eruit pikken. Maar voor de ontwikkeling kan het juist veel verstandiger zijn.
En winnen dan?
Dat betekent niet dat de uitslag er ineens niet meer toe doet. Een voetbalwedstrijd zonder te willen winnen wordt een merkwaardige bezigheid. Juist doordat beide teams proberen te winnen, leren kinderen omgaan met spanning, teleurstelling, doorzetten en samenwerken. Het probleem ontstaat pas wanneer volwassenen het winnen van een wedstrijd door kinderen verwarren met het ontwikkelen van voetballers.
Een trainer kan een wedstrijd met 4-3 verliezen en toch een fantastische middag hebben gehad. Misschien durfde een verdediger voor het eerst mee naar voren. Misschien probeerde een kind eindelijk met zijn verkeerde been te schieten. Misschien stond iemand die normaal alle doelpunten maakt een helft op doel. Misschien ontdekte een ander dat hij eigenlijk heel aardig kan verdedigen. Wie alleen naar het scorebord kijkt, ziet daar niets van.
Vanaf JO13 wordt het anders
Bij Wijhe ’92 begint selectie vanaf JO13. Dan wordt gekeken naar zaken als techniek, tactisch inzicht, snelheid en kracht, maar ook naar motivatie en het functioneren binnen een team. Ook dat is geen definitief oordeel over wie uiteindelijk een goede voetballer wordt. Het is alleen een later moment om spelers meer naar niveau in te delen. En zelfs dan blijft het uiteindelijk amateurvoetbal. Vrijwel geen enkel kind dat op zaterdag op de velden in Wijhe rondloopt, zal later zijn geld verdienen met voetbal. Dat maakt wat ze er nú aan beleven misschien wel belangrijker.
Misschien ontstaat talent juist als je er niet te hard naar zoekt
Dat maakt de keuze van Wijhe ’92 interessant. Niet selecteren klinkt een beetje alsof een club minder met talentontwikkeling bezig is. Maar het tegenovergestelde kan waar zijn. Door niet op jonge leeftijd te bepalen wie goed genoeg is, houd je meer kinderen langer in beeld. De snelle groeier én de laatbloeier. Het kind uit januari én dat uit december. De doelpuntenmaker én het joch dat nog wat onhandig achter de bal aan rent. Geef ze een bal, een veld en een paar jaar de tijd. Wie weet wie er uiteindelijk het beste blijkt te kunnen voetballen.
En mocht dat niemand zijn: dan hebben ze in ieder geval lekker gevoetbald.
