Drie partijen schreven een motie over samenwerken. Leverden hem op donderdag af. Hoopten dat de vierde fractie maandag zou mee tekenen. Het CDA noemde dat zelf wishful thinking.
Op 11 mei werd in de raadszaal van Olst-Wijhe een motie voorgelezen door Ronnie Niemeijer van Gemeentebelangen (Klik hier voor de motie “Samenwerken waar het kan”). Hij deed het namens drie partijen, Gemeentebelangen, CDA en VVD, en hij deed het in één keer. “Twee vliegen in één klap,” zei burgemeester Sietske Poepjes. Inderdaad. Maar welke twee?
De motie heet Samenwerken waar het kan. Hij was ingediend door de drie partijen die op dit moment proberen een coalitie te vormen. Onder leiding van formateur Ellen Nauta, burgemeester van Hof van Twente. Buiten die coalitie staat één partij: Pro Olst-Wijhe, de fractie van André Smit, de partij die op 18 maart met 32 procent van de stemmen de grootste werd. In de motie spreken de drie partijen uit dat zij willen samenwerken met alle fracties, ook met Pro. Een nobele wens, op papier. Maar zoals lezers van De Sallandse Geus inmiddels weten, gaat het in deze formatie al weken niet over de wens. Het gaat over wat er in plaats van die wens gebeurt.
In het kort
- GB, CDA en VVD dienden een motie in waarin ze zelf constateren dat de verkenningsfase faalde
- Pro Olst-Wijhe ontving de motie pas op donderdag 7 mei — vier dagen voor de raadsvergadering, zonder enig overleg vooraf
- Het vakje “mede-indieners” op de motie is leeg gebleven
- De motie probeert die procesfout weg te schrijven onder een samenwerkingsgebaar
- CDA-fractievoorzitter Jolande Olthof noemde de hoop dat Pro zou meetekenen zelf “wishful thinking”
- De motie wijst burgemeester Poepjes aan als degene die het herstel moet aanvoeren — zij liet het college zich niet uitspreken
- Formateur Nauta sprak die avond voor het eerst met Pro op inhoud
Wil je weten hoe dit kon? Lees verder.
Ik zat op de publieke tribune. Naast mij inwoners, een paar bekende gezichten, mensen die gekomen waren omdat ze wilden zien hoe deze raad omgaat met de motie waarover de hele gemeente al weken praat. Een titel die ergens tussen Calimero en Christendemocratie hangt. En in die motie staat iets opmerkelijks. Iets wat eigenlijk geen drie partijen hardop willen zeggen.
De verkennende fase, schrijven zij, is “niet volledig uitgevoerd.” De inhoudelijke majeure thema’s, schrijven zij, zijn niet bij alle vier partijen opgehaald.
Dat is de bekentenis. Geen kanttekening van een blogger. Geen pamflet van een columnist. Hun eigen letterlijke tekst.
De bekentenis
Vertaald naar gewone taal: bij Pro is dat inhoudelijke gesprek niet gevoerd. Bij de andere drie wel. Die hebben elkaar gesproken en samen gevormd wat nu coalitie moet worden.
En de zin die er direct op volgt: “de formateur deze inhoudelijke thema’s alsnog heeft opgehaald.” Alsnog. Eén woord dat de hele volgorde verraadt. Eerst werd er geformeerd. Daarna pas met Pro op inhoud gesproken. Dat is de wereld op zijn kop. In een normale verkenning haal je inhoud op vóór je beslist met wie je verder gaat. Hier wordt de formatie ingezet om de verkenning te repareren. En dat wordt als positief geboekt.
Dit is precies wat De Sallandse Geus de afgelopen weken schreef. Het is precies wat columnist Gosse Jongstra opschreef. Het is precies wat de 300 ondertekenaars van de petitie zeiden. Het is precies wat verkenner Hester Scholten in haar rapport vaststelde. En het is precies wat André Smit op 18 mei vanaf het katheder herhaalde: “Een gesprek op inhoud met onze fractie heeft in de verkennende fase immers niet plaatsgevonden, terwijl dit wel onderdeel uitmaakte van de gezamenlijk vastgestelde opdracht aan de verkenner.”
De drie partijen die Pro buiten de deur hielden, dienen nu de motie in die dat probleem hardop benoemt.
En in diezelfde motie vragen ze er een streep onder.
Donderdag 7 mei
Vier dagen. Geen gesprek vooraf. Geen vraag of Pro mee wilde indienen. Geen concept om over door te praten. Een kant-en-klare tekst, op een donderdag bezorgd zoals je een pakket bezorgt. Op het indienersformulier zelf staan alleen Gemeentebelangen, CDA en VVD. Het vakje “mede-indieners” is leeg gebleven.
Een motie over samenwerken. Opgesteld zonder de vierde fractie te raadplegen. Geleverd op donderdag. Maandag tekenen graag.
Dat is geen detail. Dat is het hele patroon in één bezorging.
De 84 procent
Mooi. Maar lees wat hier eigenlijk staat. De vier partijen overlappen voor 84 procent. Dus over verreweg het meeste zijn ze het al eens. En toch werd de grootste partij niet in de verkenning op inhoud gesproken. Toch werd er een coalitie gevormd van drie zonder de vierde.
Als de overlap zo groot is, waarom dan niet vier? De motie biedt het argument tegen zichzelf aan. Niemand pakt het op.
De twee sporen
Eén: het proces van verkennen en formeren. Twee: het herstellen van onderlinge verhoudingen.
Het ene gaat over wat er feitelijk fout ging. Het andere gaat over hoe je daarvan herstelt. Dat zijn twee gesprekken. Niet één.
Logisch, zou je denken. Want als je in spoor één toegeeft dat de verkenning niet deugde, en je behandelt dat tegelijkertijd in spoor twee als een psychologisch herstelproces, dan heb je geen feitelijke verantwoording afgelegd. Je hebt iets onderhandeld.
En daar zit de val……
Wishful thinking
Jolande Olthof, fractievoorzitter CDA, gaf een antwoord dat eerlijker was dan ze waarschijnlijk bedoelde. Vanaf de tribune was te zien dat ze het moeilijk had. Haar stem was niet vast. Het publiek voelde de spanning. En toen zei ze het.
“De toegevoegde waarde is, na alle reuring die er tot nu toe geweest is, dat wij nu uiteindelijk duidelijkheid hebben geschept in het proces. Voor ons is het ook belangrijk om duidelijk eens te laten horen hoe wij erin staan. En dat vinden we zelf heel prettig om eindelijk eens te kunnen doen.”
Heel prettig. Eindelijk eens. Duidelijk laten horen hoe wij erin staan.
Dat is geen procesargument. Dat is een gevoel.
En toen kwam het.
“We hadden gehoopt dat u daar zoveel in zou zien dat u daarin mee zou stemmen. Maar goed, dat is wishful thinking, noemen ze dat.”
Wishful thinking. Het CDA noemt het zelf zo. Niet de uitsluiting. Niet de gefaalde verkenning. Niet de stilte van de burgemeester. Maar de hoop dat de partij die in de verkenning niet werd gesproken en die de motie pas vier dagen tevoren in handen kreeg, nu wel mee tekent met de tekst die dat moet uitsmeren.
Dat zegt iets over hoe deze drie partijen hierin staan. Niet als bestuurders die een procesfout willen repareren. Maar als coalitie-in-wording die een handtekening zoekt. Liefst van de partij wiens aanwezigheid ze afwijzen.
De val
Stemt Pro vóór de motie? Dan legitimeert Pro achteraf het proces waarin ze werd uitgesloten. Dan staat er op papier: vier partijen onderschrijven dat samenwerken belangrijk is. En de gefaalde verkenning is afgedekt onder een gezamenlijke handtekening.
Stemt Pro tégen? Dan luidt het frame onmiddellijk: zie je wel, ze willen niet samenwerken. Dan is de uitsluiting bevestigd met Pro’s eigen stem.
Smit ontweek de val. Hij vroeg de motie niet in stemming te brengen. Eerst de gesprekken voeren, dan eventueel een motie. Eerst spoor één afmaken, dan spoor twee starten.
Of dat gehoord werd, is een andere vraag.
Niemeijer spreekt zichzelf tegen
Klopt dat?
Lees de motie die hij zelf voorlas. “Constaterende dat de verkennende fase niet volledig is uitgevoerd, en dan vooral wat betreft het inhoudelijk ophalen van de majeure thema’s van alle vier partijen.”
De motie zegt dus: inhoud hoorde wél in de verkenning en is niet opgehaald.
Niemeijer zegt: inhoud hoorde niet in de verkenning, dus is er ook niks misgegaan.
Hij sprak zichzelf tegen binnen één agendapunt. Niemand wees hem erop.
De tweede stilte
In de motie zelf wordt zij expliciet aangewezen. Onder spreekt uit dat staat er dat actief gewerkt moet worden aan de onderlinge verstandhouding, “in afstemming met het presidium en onder aanvoering van de burgemeester.” Onder aanvoering van. Dat zijn de woorden van de drie indieners zelf.
En vervolgens? Sietske Poepjes liet het college zich niet uitspreken over de motie. Niet vreemd op zichzelf. Als de motie de huishouding van de raad zelf betreft, kan een college zich onthouden. Procedureel correct.
Maar dit was wel het moment. Een motie waarvan de tekst letterlijk bevestigt wat verkenner Scholten constateerde. Een motie ingediend door de drie partijen die de grootste partij hadden uitgesloten. Een motie waarvan een vierde fractie zei: dit lost niets op, dit poogt iets dicht te schroeven. Een motie die haar bij name aanwees als degene die het herstel moet aanvoeren.
Een burgemeester die op zo’n moment niets zegt, kiest. Niet om iets partijdigs te zeggen. Maar om de raad een spiegel voor te houden. Bijvoorbeeld: collega’s, willen jullie dit zo doen, op dit moment, in deze vorm? Bijvoorbeeld: laten we eerst de gesprekken die de formateur nu voert afmaken. Bijvoorbeeld: precies de adviezen die de verkenner over háár schreef.
Geen woord……
Dat is geen onpartijdigheid. Dat is wegkijken op het moment dat het ertoe doet, en op het moment dat de motie je bij naam aanwijst.
Waar het wel kan
Dat is wat opvalt. De externe procesbegeleider, ingehuurd door drie partijen, reageert binnen dagen op honderden inwoners die zich zorgen maken. De burgemeester van de gemeente zelf, degene die door de verkenner bij name werd aangewezen en door de motie van 18 mei opnieuw bij name werd aangewezen….. reageert niet.
Het kan dus wel. Het is geen onmogelijke opdracht. Het is een keuze.
Wat de inwoner ervan merkt
Daar wacht een starter op een betaalbare woning. Daar vraagt een boer zich af of hij ruimte krijgt of regels. Daar staat de sporthal in Wesepe voor het achtste jaar op een tekening in een la. Daar fietst een kind langs de bouwkavel in Olstergaard waar negen jaar wordt gepraat en niet gebouwd.
En in de raadszaal? Daar wordt op maandag gediscussieerd over een motie die op donderdag is bezorgd. Daar wordt gekibbeld over wie wat wanneer tegen wie heeft gezegd. Daar wordt door drie partijen een tekst geschreven waar de vierde niet aan tafel zat. Daar zwijgt de burgemeester. Daar erkent een fractievoorzitter dat de hele exercitie wishful thinking is.
De Geus hoort het op straat. Bij de bakker. In de wachtruimte bij de huisarts. In de app-groepen waarin Olst-Wijhenaren elkaar op de hoogte houden. Overal hetzelfde geluid. Een kleuterklas. Doe je werk. Ga fatsoenlijk met elkaar om.
En eerlijk? Niet erg overtuigend om dat tegen te spreken. Want zo zien deze taferelen er inderdaad uit. Een fractievoorzitter die zegt: wij vinden dit prettig, eindelijk eens. Een andere die zichzelf binnen één agendapunt tegenspreekt. Een derde die “sandwichborden en spandoeken verwijderen, nog even nagenieten en doorrrr!” op LinkedIn zet bij een uitslag waarin zijn partij gewoon gelijk bleef. Drie r’en. Dat is geen bestuurder. Dat is een puber.
Een raad die op 31 maart de eed aflegde om de problemen van deze gemeente op te lossen, heeft het zes weken later over zichzelf. Drie partijen schrijven een motie over hoe de raad met de raad omgaat. De vierde reageert. De burgemeester zwijgt. De formateur loopt parallel een gesprek dat in de verkenningsfase had moeten plaatsvinden. En de inwoner kijkt toe.
De starter wacht. De ondernemer wacht. De ouder wacht. De zorgvrager wacht. Voor hen verandert er deze maand niets. Niet één huis erbij. Niet één regel duidelijker. Niet één voorziening sneller geregeld.
Wel een motie. Wel een tweede termijn. Wel een procedureel debat over of die motie in stemming komt. Wel een burgemeester die zich niet uitspreekt over een tekst waarin haar naam staat.
De vraag aan de raad is niet ingewikkeld. Het is de vraag die elke ouder, elke trainer, elke leidinggevende wel eens stelt aan een groep die het zicht is kwijtgeraakt. Wat doen we hier eigenlijk? Wie zijn we ten dienste van?
De inwoner van Olst-Wijhe. Daarvoor zit u daar. Niet voor uw profiel. Niet voor uw taart. Niet voor uw motie over uzelf.
Ga aan het werk. Los de problemen op. Behandel elkaar als volwassenen. Meer is het niet. Minder ook niet.
Wat nu
Iemand moet op enig moment zeggen: laten we dit goed doen. Niet snel. Niet handig. Goed.
De formateur sprak die avond voor het eerst met Pro. Dat is een begin. Dat had de opening van de verkenning moeten zijn, niet de afsluiting.
En tot die tijd staat er een motie op papier. Geschreven door drie. Bezorgd op donderdag. Met een leeg vakje voor mede-indieners. Met een titel die belooft wat de inhoud weerlegt. Samenwerken waar het kan. Behalve daar waar het moest.
Wishful thinking, noemen ze dat.
