Refik, afkomstig uit Turkije en verhuisd naar Raalte toen hij vijf jaar oud was, voelt zich half Sallands en half Turks (hoewel hij bij voetbalwedstrijden Turkije steunt vóór Nederland).
Het was een prachtige avond vol emoties en integratie in het HOFtheater in Raalte, waar de film “De Roots van Refik” werd vertoond. Deze film is gemaakt door een team bestaande uit Harrie Kiekebosch, Lieke Kiekebosch, technische montage-assistenten,Lieke Kiekebosch camerawerk
Daan Poffers geluid Merel de Vries Montage en natuurlijk Refik Kose als centrale figuur.
De aankomst van het filmteam in de provincie Erzurum in Turkije viel precies op de laatste dag van de Ramadan en de eerste dag van het Suikerfeest, een perfecte timing, aangezien dit de kijkers een kans bood om kennis te maken met tradities en religieuze rituelen die voor velen nieuw waren.
Gelukkig was mijn zitplaats, naast het filmteam, wat mij een strategische plek gaf om de behind-the-scenes details van de film te horen terwijl ik de zaal en de gezichten van de toeschouwers observeerde. De reacties varieerden gedurende de voortgang van de film tussen verbazing, schok en gelach.
De scène waarin thee wordt geserveerd, bracht enige hilariteit en gefluister teweeg over het daar gebruikelijke ritueel: in Refik’s dorp drinken mensen thee zittend op de grond, waarbij de gastvrouw de thee op traditionele wijze bereidt en vervolgens vertrekt, omdat vrouwen doorgaans niet bij mannen buiten de familie blijven zitten.
Als Sallander die afkomstig is uit Syrië, bracht deze scène nostalgie naar mijn eigen dorp naar boven, waar we dezelfde tradities kennen.
En in de film herkende ik ook een andere traditie, die we in Syrië belangrijk vinden: dat de gastvrouw eerst thee schenkt voor de oudste persoon aanwezig, in dit geval Refik’s oom, dan voor de gast, en daarna voor de andere aanwezigen. Vrouwen mogen hun thee meenemen en in een aparte ruimte drinken.
Onze tradities rond het serveren van koffie en thee zijn zeer gedetailleerd, waarbij het vullen van een koffiekopje nooit te vol of te weinig mag zijn. Een vol kopje betekent dat je hart vol wrok is, terwijl een te lege kop als belediging wordt beschouwd. De juiste hoeveelheid is dan ook cruciaal.
Bekend maakt bemind
Tijdens het Suikerfeest volgen moslims in Refik’s dorp twee traditionele rituelen die ook in de film aan de Sallanders getoond worden: eerst gaan ze naar het ochtendgebed in de moskee, en daarna bezoeken ze de graven van hun voorouders, wat in een klein dorp als dat van Refik waarschijnlijk betekent dat de meeste mensen op het kerkhof familie zijn.
Zien we Harrie bij de deur van de moskee staan zonder naar binnen te gaan, terwijl Refik naar binnen gaat om het gebed bij te wonen. Het is algemeen bekend dat niet-moslims zich moeten reinigen met water voordat ze de moskee betreden.
Er is een subtiele, maar duidelijke boodschap die de film overbrengt: de islamitische religie is zeer open naar anderen, maar verlangt tegelijkertijd dat anderen deze religie met dezelfde openheid en respect benaderen als ze bijvoorbeeld hebben voor andere religies en filosofieën, zoals die uit het Verre Oosten.
De eenvoud en het warme welkom van de dorpsbewoners bevestigen keer op keer dat de islam geen religie is die anderen uitsluit, en zeker geen religie van terreur.
Het was een mooi moment toen Lieke vertelde dat ze het fijn vond om de ervaring van het dragen van een hoofddoek bij de moskee te hebben.
De paardensport is een trots van de Turken en hun talent is nog steeds zichtbaar. Zelfs ik was verbaasd over de vaardigheid van de ruiters tijdens het spel, net als de rest van het publiek.
Hoewel Salland een rustig, landelijk karakter heeft, zijn er in Refik’s dorp opmerkelijk sterke sociale banden. Iedereen kent elkaar, viert samen, en rouwt samen. Bezoeken aan elkaar kunnen in groepen van meer dan tien personen worden gehouden, zonder afspraak, gewoon door aan te kloppen, zoals de traditie zegt dat degene die aanklopt, altijd welkom is.
“Als de Sallander weet waar ik vandaan kom, begrijpen ze misschien beter dat we op sommige gebieden anders in het leven staan!” zegt Refik, een opmerking die de kern van het filmdoel raakt: het dichter bij elkaar brengen van mensen door hen kennis te laten maken met de wortels van anderen, zodat de onderlinge verstandhouding vergemakkelijkt wordt en het omgaan met verschillen een stuk eenvoudiger.
