Een nieuw misdrijf tegen de vrede
In Nederland werd in 2023 een voorstel ingediend om ecocide op te nemen in het strafrecht.
De definitie is stevig: wie opzettelijk ernstige, wijdverbreide of onomkeerbare schade aan ecosystemen veroorzaakt, kan daarvoor zwaar worden gestraft — tot vijftien jaar gevangenisstraf.
Het gaat daarbij niet om kleine overtredingen, maar om schade die:
- grote gebieden raakt
- langdurig aanhoudt
- of ecosystemen blijvend aantast
Voorstanders zien ecocide als een logisch vervolg op bestaande internationale misdrijven. Als we vrede beschermen tegen oorlog, waarom beschermen we het leven op aarde dan niet tegen systematische vernietiging?
Ecocide vindt plaats onder je ogen
Ecocide is geen ver-van-je-bed-show. Het gebeurt hier. In de eieren van on ze hobbykippen zit PFAS dar van industrie aan komt waaien en zich ophoogt in wormen die gegeten worden door kippen.
In de landbouw – kijk om je heen hoeveel velden er ieder jaar met kankerverwekkend gif worden doodgespoten – worden pesticiden gebruikt die bedoeld zijn om leven te doden. Dat doen ze ook: insecten verdwijnen, ecosystemen donderen in elkaar. En bij controles houdt één op de drie boeren zich niet volledig aan de regels.
Hoop in tijden van Ecocide laat zien hoe dat punt is bereikt
Wat lange tijd als vooruitgang werd gezien — economische groei, technologische ontwikkeling — blijkt ook een keerzijde te hebben: uitputting van de aarde en uitbuiting van mens en dier.
We leven volgens het boek in het Antropoceen: een tijdperk waarin de mens de dominante kracht is geworden op de planeet.
De signalen zijn duidelijk:
- smeltende ijskappen
- stijgende zeespiegels
- verdwijnende soorten
Ecocide is geen toekomstscenario, maar een dagelijkse realiteit.
Wie betaalt de prijs?
De gevolgen zijn ongelijk verdeeld.
Wanneer ecosystemen instorten, zijn het vooral:
- arme landen
- kwetsbare gemeenschappen
- en toekomstige generaties
die de rekening betalen.
Het boek verwijst naar gebieden als West-Papoea, waar kolonialisme, kapitalisme en klimaatverandering samenkomen in een vernietigende dynamiek. Het legt een ongemakkelijke waarheid bloot: wat vanuit het Westen als ontwikkeling wordt gezien, kan elders verwoesting betekenen.
Een blinde vlek in ons denken
Opmerkelijk is dat onze morele systemen hier nog nauwelijks op zijn ingericht.
We hebben een ethiek rond geweld en oorlog, maar nauwelijks rond de vernietiging van natuur. Dat is volgens het boek een fundamentele tekortkoming. Zolang ecocide geen misdrijf is, blijft grootschalige milieuschade juridisch en moreel onderbelicht.
Een morele en spirituele oproep
De roep om verandering komt niet alleen uit de wetenschap of het recht. Ook religieuze organisaties sluiten zich aan bij het pleidooi. In het internationale Faith for Ecocide Law Manifest spreken verschillende geloofsgemeenschappen hun zorg uit over de vernietiging van de aarde als ons gemeenschappelijk huis. Hun boodschap is helder: bescherming van de natuur is geen bijzaak, maar een morele opdracht.
Het boek spreekt in dat verband zelfs van een ‘ecologische bekering’: een verandering van blik, weg van uitbuiting en gericht op herstel van balans.
Gandhi: er is altijd genoeg voor ieders behoefte en nooit genoeg voor iemands hebzucht.
Andere manieren van leven
Die andere blik bestaat al. In Ecuador zijn rechten van de natuur vastgelegd in de grondwet. In Bhutan vormt zorg voor de natuur een pijler onder het beleid. Deze benaderingen gaan uit van wederkerigheid: de mens staat niet boven de natuur, maar maakt er deel van uit. Het contrast met het westerse model — gericht op groei en extractie — is groot. En volgens het boek ook onhoudbaar.
Hoop als motor voor verandering
Toch is Hoop in tijden van Ecocide geen somber boek. Integendeel: het stelt dat juist hoop een aanjager kan zijn voor actie. Niet de naïeve hoop dat het vanzelf goedkomt, maar de overtuiging dat verandering mogelijk is — en dat mensen daar zelf een rol in hebben. Of, in de woorden die als een rode draad door het boek lopen:
If not me, who? And if not now, when?
Hoop wordt daarmee geen ontsnapping aan de werkelijkheid, maar een reden om erin te handelen.
Een keuze die we niet kunnen uitstellen
De conclusie is helder: de mensheid staat op een kruispunt. We kunnen doorgaan op de huidige weg, met verdere uitputting en groeiende ongelijkheid. Of we kiezen voor grenzen — en voor bescherming van het leven op aarde, ook juridisch. De vraag is niet alleen of ecocide strafbaar wordt. De vraag is of we bereid zijn onze manier van leven fundamenteel te herzien.
