Een brief aan de Syrisch‑Nederlandse priester, aan vader Frans

Ik opende een foto uit mijn Facebook‑herinneringen, pijn die terugkeerde aan die periode waarin ik in Syrië was en belegerd werd in de provincie Idlib, we leden onder het dagelijkse bombardement, barrelbombs en de kou, maar het nieuws over vader Frans bleef ons altijd bereiken. Nu herinnerde ik me dat deze man die ging om te sterven in mijn geboorteland, nu herinnerd moet worden in zijn geboorteland, dat ik hem moet eren, een kaars voor hem moet aansteken en een pen moet vastpakken. Hij deelde onze belegering, hij deelde ons onder vuur liggen, hij deelde de kou en de honger op dagen die ik niet zal vergeten, dagen die nog steeds psychische littekens in mij dragen. Misschien, nu ik in jouw geboorteland ben aangekomen, o Frans, kan ik jouw naam geven aan een boom die mij dierbaar is in een bos in jouw land, waar de ganzen vliegen tot daarboven, waar jouw geest boven mijn geboorteland zweeft, jij die onze dood deelde.

De priester die Syrië liefhad tot zijn laatste adem

In de wijk Bustan al‑Diwan in de oude stad Homs, terwijl granaten de lucht met as bestrooiden en honger de lichamen van de ingesloten mensen had, was daar een zeventiger met Europese gelaatstrekken op zijn eenvoudige fiets, rijdend tussen het puin om zijn buren te bezoeken, moslims en christenen. Hij was geen gewone priester, maar “Abouna Frans”, de man die Syrië liefhad tot zijn laatste adem.

Vader Frans van der Lugt, een Jezuïet uit Nederland, arriveerde in Syrië in 1966. Hij kwam niet om als “buitenlander” in een ivoren toren te leven, maar raakte letterlijk en figuurlijk verstrengeld met de Syrische bodem. Hij leerde de Arabische taal en beheerste die in de lokale dialecten en bestudeerde psychologische therapie om de verborgen wonden van mensen te helen, tot hij door Libanese kranten werd beschreven als een “wandelende kluizenaar”.

In de jaren tachtig richtte hij het project “De Aarde” op buiten Homs, een centrum voor mensen met speciale behoeften en een plaats voor spirituele samenkomst en landbouw, overtuigd dat “de aarde” mensen samenbrengt zoals wortels planten samenbrengen. Hij organiseerde lange wandelingen in de Syrische bergen waaraan duizenden jonge mensen van verschillende religies deelnamen; samen wandelend, etend en biddend, om hen te leren dat de weg zwaar is, maar dat men kan bereiken wat men wil als men samen is.

Trouw te midden van belegering en dood

Toen de oorlog uitbrak en de oude stad Homs in 2011 veranderde in een slagveld en strakke belegering, had vader Frans simpelweg kunnen vertrekken met zijn Nederlandse paspoort, dat hem een ontsnapping bood. Zijn ambassade en internationale organisaties boden herhaaldelijk aan hem te evacueren.

Maar de grootheid van deze man, zoals getuigd door degenen die hem meemaakten, kwam tot uiting in zijn schokkende besluit: “Ik zie mezelf alleen bij deze mensen… hoe kan ik ze verlaten terwijl ze lijden? Ik ben de herder van deze kudde, en de herder vlucht niet bij de komst van de wolven.”

Vader Frans bleef twee volledige jaren belegerd. Hij at wat de mensen aten van kruiden en verlepte linzen en dronk wat zij dronken. Zijn klooster in de oude stad Homs veranderde in een toevluchtsoord voor moslims vóór christenen. Overlevenden vertelden hoe hij zijn kleine deel voedsel deelde met de hongerigen en hoe hij glimlachte in het aangezicht van de dood om hoop te geven aan wanhopigen.

Hij werd beroemd door een korte video die de wereld schokte, waarin hij in gebroken Syrisch zei: “Wij willen niet sterven van honger en pijn… wij houden van het leven en van leven… maar we vinden niets om te eten.”

Op de ochtend van 7 april 2014, kort voordat de militanten zouden vertrekken en het beleg zou worden opgeheven, viel een gemaskerde groep het Jezuïtendomein binnen. Ze haalden vader Frans naar de tuin en schoten hem twee keer in het hoofd.

Vader Frans viel, ondergedompeld in zijn bloed, op de aarde die hij liefhad. Hij werd niet gedood in een kerk maar in de tuin, alsof zijn lot was om nauw met het Syrische land te versmelten. In de rouwadvertenties van de Jezuïetenorde en de oosterse patriarchaten stond: “De man die het geweten van Homs belichaamde is gestorven.” De orde weigerde zijn lichaam naar Europa te vervoeren en vervulde zijn wens door hem in Homs te begraven. Zijn graf is vandaag een bedevaartsoord geworden, niet alleen voor christenen, maar voor iedereen die de betekenis van menselijkheid in een tijd van barbarij begrijpt.

De grootheid van vader Frans lag niet in de manier waarop hij werd gedood, maar in de manier waarop hij leefde. Hij toonde Syriërs dat verschil een rijkdom is, geen reden voor strijd. Hij verbrak het traditionele beeld van de “geestelijke” om de “dienaar van God” te zijn die de mens dient, ongeacht zijn geloof. Hij bewees dat trouw een zeldzame waarde is waarvoor men het hoogste moet betalen, terwijl hij weigerde zijn mensen alleen achter te laten in de confrontatie met de dood.

Hij was Nederlands van geboorte, maar stierf als een van de nobelste “Syriërs” in de moderne geschiedenis.