Van bermmaaisel tot bodemkracht: bokashi bewijst zich in de praktijk

Ook in Salland klinkt dat verhaal inmiddels vertrouwd. Hier werkt de Compost Brigade al jaren aan het lokaal verwerken van groenafval tot een duurzame bodemverbeteraar. Niet vanuit theorie, maar vanuit de praktijk: wat gebeurt er met de bodem als je kringlopen echt sluit?

Geen hype, maar een ander proces

Bokashi waaide zo’n vijftien jaar geleden over uit Japan en kreeg al snel allerlei verwachtingen mee. Te veel, zo bleek. Juist daarom besloten de hogescholen het proces grondig te onderzoeken.

“Bokashi is niet per se beter of slechter dan compost,” zegt Sigrid Dassen, senioronderzoeker duurzaam bodembeheer bij Van Hall Larenstein. “Het zijn twee verschillende producten, met elk hun eigen eigenschappen.”

Het verschil zit vooral in het proces. Composteren is een aerobe afbraak mét zuurstof; bokashi is een anaeroob fermentatieproces, zonder zuurstof. Dat leidt tot duidelijke verschillen:

• bij compost verdwijnt ongeveer de helft van het volume
• bij bokashi blijft circa 97% van het materiaal behouden
• het oorspronkelijke organische materiaal blijft grotendeels herkenbaar
• moeilijk afbreekbare stoffen, zoals lignine, worden al deels voorverteerd

Voor het bodemleven is dat aantrekkelijk: na toediening kan bokashi vaak al binnen een maand grotendeels zijn opgenomen.

Kiemkracht niet het probleem dat velen vrezen

Een veelgehoorde zorg bij boeren en terreinbeheerders is de kiemkracht van onkruidzaden, zoals ridderzuring of jacobskruiskruid. Het onderzoek nam die zorg serieus – en nuanceert haar.

Volgens Lyanne de Haan (HAS green academy) is in het ruwe uitgangsmateriaal soms nog kiemkracht aanwezig, maar blijkt die na toepassing sterk te worden geremd. “Op percelen waar zeven jaar bokashi is gebruikt, zagen we duidelijk minder ridderzuring dan op percelen waar drijfmest werd toegepast.”

Zelfs bij rijp zaad van het giftige jacobskruiskruid bleek na fermentatie geen kieming meer op te treden. Daarmee wordt bokashi ook interessant voor natuurbeheer en extensieve landbouw.

Geen verontreiniging, mits zorgvuldig gewerkt

Ook verhalen over mogelijke verontreinigingen door bermmaaisel zijn onderzocht. In zestig bokashi-projecten werden monsters geanalyseerd door Wageningen University & Research. De conclusie: geen overschrijding van vastgestelde normen.

Dat vraagt wel om zorgvuldigheid. Net als bij compost geldt: het begint bij het juiste uitgangsmateriaal. Bermen langs drukke wegen of intensieve fietsroutes vragen extra alertheid. In Salland is dat precies waarom de Compost Brigade inzet op selectie, schoning en lokale controle van het groenmateriaal.

Samenwerking als succesfactor

Het onderzoek maakt duidelijk dat bokashi vooral werkt waar partijen samenwerken. Waterschappen, Rijkswaterstaat, gemeenten, boeren en kennisinstellingen werkten samen binnen het programma Circulair Terreinbeheer.

Die samenwerking zie je lokaal terug. De Compost Brigade benadert bokashi niet als los experiment, maar als onderdeel van een bredere beweging: bodemgezondheid verbeteren, kunstmestgebruik verminderen, transport van groenafval beperken en lokale kringlopen sluiten.

Ook interessant voor gemeenten

Bokashi blijkt niet alleen relevant voor landbouw. In gemeentelijk groenbeheer levert het eveneens voordelen op. Een pilot in Apeldoorn liet zien dat grasvelden met bokashi tijdens droge zomers langer groen bleven en meer vocht vasthielden.

Voor gemeenten betekent dat:

• geen afvoerkosten voor maaisel en blad
• minder onkruidbeheer
• minder beregening
• minder inzet van externe bodemverbeteraars

Zelf bokashi maken en toepassen kan zo bijdragen aan lagere kosten én een robuustere bodem.

Wetgeving in beweging

Formeel is bokashi momenteel beperkt toegestaan: alleen binnen één bedrijf. Op basis van de onderzoeksresultaten werkt het Rijk nu aan verruiming van de regelgeving. Bokashi zal daarbij worden gepositioneerd als bodemverbeteraar, niet als meststof.

Dat past bij wat de praktijk al laat zien: bokashi voedt vooral het bodemleven en stimuleert natuurlijke processen, zonder directe bemesting te willen zijn.

Sallandse praktijk sluit aan bij wetenschap

Het onderzoek bevestigt wat in Salland al langer zichtbaar is. Kringlopen sluiten is geen abstract beleidsdoel, maar dagelijkse praktijk. Maaisel niet afvoeren, maar terugbrengen in de bodem waar het vandaan komt.

De Compost Brigade sluit daarmee naadloos aan bij de uitkomsten van het onderzoek. Niet omdat bokashi een wondermiddel zou zijn, maar omdat het logisch bodembeheer is. Wie investeert in de bodem, oogst op de lange termijn.

Zoals een van de onderzoekers het samenvatte:
“Het bodemleven weet er wel raad mee.”