Salland deze Week: Van ijsmummie tot Biobased Salland: textiel was ooit al logisch

Wie biobased textiel ziet als iets nieuws, vergist zich. Vijfduizend jaar geleden was het al de standaard. De ijsmummie Ötzi, die in de Alpen uit het ijs tevoorschijn kwam, droeg kleding gemaakt van wat toen logisch was: leer, wol, gras en plantaardige vezels. Materialen uit de natuur en de landbouw, lokaal beschikbaar, fossielvrij en eindeloos te repareren.

In een eerder artikel op HierInSalland lieten we zien hoe verrassend “modern” Ötzi’s outfit eigenlijk is. Niet als mode-statement, maar als uitdrukking van een samenleving waarin textiel, landbouw en leefomgeving één systeem vormden. Afval bestond nauwelijks; alles had waarde.

Dat oude inzicht duikt nu opnieuw op — niet bij archeologen, maar in Brussel.

Europa kijkt opnieuw naar vezels uit landbouw en natuur

Een nieuw rapport van het Joint Research Centre (JRC), de wetenschappelijke dienst van de Europese Commissie, brengt de stand van zaken rond biobased textielvezels in kaart. De centrale vraag: hoe kan Europa fossiele grondstoffen in textiel vervangen door hernieuwbare, biobased alternatieven?

De onderzoekers zijn realistisch: er is nog veel kennis, opschaling en innovatie nodig. Maar tegelijk zien ze duidelijke kansen — juist voor Europa. Niet met exotische oplossingen, maar door opnieuw te kijken naar wat hier al eeuwen groeit.

Het rapport benoemt expliciet:

• vlas en hennep, die goed passen in Europese rotatieteelten
• cellulosevezels uit hout en landbouwreststromen
• wol, die nu vaak wordt weggegooid maar opnieuw waarde kan krijgen

Dat is opvallend, want het zijn precies de vezels waar Europese landbouw- en textielgeschiedenis op zijn gebouwd.

Biobased landbouw: niet óf voedsel, óf vezel — maar én én

Wat het JRC-rapport impliciet laat zien, sluit aan bij een bredere beweging richting biobased landbouw. Dat is landbouw die niet uitsluitend gericht is op voedselproductie, maar ook op grondstoffen voor bouw, textiel en materialen — zonder de draagkracht van bodem en landschap uit het oog te verliezen.

Vlas en hennep zijn daarvan schoolvoorbeelden. Ze:

• verbeteren de bodemstructuur
• vragen relatief weinig bestrijdingsmiddelen
• passen goed in rotaties
• leveren naast vezels ook reststromen op

Het gewas staat dan niet los van het landschap, maar versterkt het. Precies die gedachte ligt ook onder programma’s als Building Balance, waarin wordt gewerkt aan nieuwe ketens voor biobased grondstoffen: van boer tot verwerker, van regionaal land tot eindproduct.

Biobased Salland: oude gronden, nieuwe ketens

In Salland krijgt die beweging een concrete vertaling in Biobased Salland, onderdeel van het landelijke Building Balance-programma. Hier wordt niet alleen gesproken over biobased materialen, maar actief gewerkt aan het opbouwen van ketens waarin boeren een bredere rol krijgen: niet alleen voedselproducent, maar ook grondstoffenproducent.

Dat voelt misschien nieuw, maar historisch is het dat allerminst. Eeuwenlang verbouwden boeren vezelgewassen naast voedsel. Schapen leverden wol, vlas leverde linnen, hout en stro vonden hun weg naar kleding, daken en werktuigen. De scheiding tussen landbouw en materiaalproductie is pas van recente datum — en blijkt steeds minder houdbaar.

Biobased Salland sluit daarmee aan op een logica die Ötzi zonder problemen zou herkennen.

Wol: van probleem naar potentie

Een extra opvallend punt in het JRC-rapport is de rol van wol. In grote delen van Europa — ook in Nederland — is wol verworden tot een probleemreststroom. Schapen worden ingezet voor natuurbeheer of vlees, maar de wol verdwijnt tegen kosten.

Volgens het Joint Research Centre is dat een gemiste kans. Wol is:

• hernieuwbaar
• biologisch afbreekbaar
• lokaal beschikbaar
• uitstekend isolerend en regulerend

In een biobased economie zou wol opnieuw een logische plek kunnen krijgen — in textiel, isolatie en andere toepassingen. Dat vraagt echter andere ketens, verwerking en waardering. Exact de opgave waar initiatieven als Building Balance zich op richten.

Textiel als verlengstuk van het landschap

Wat al deze lijnen bij elkaar brengt, is een fundamenteel andere manier van kijken naar kleding. Niet als los product uit een wereldwijde, fossiele keten, maar als verlengen van landbouw en landschap.

Het JRC-rapport maakt duidelijk dat biobased textiel niet alleen een technologische uitdaging is, maar vooral een systeemvraag:

• hoe organiseren we teelten?
• hoe verwerken we reststromen?
• hoe waarderen we materialen die verouderen in plaats van verslijten?

Ötzi’s kleding was geen ideologisch project. Het was logisch. Gemaakt van wat voorhanden was, aangepast aan het lichaam, hersteld waar nodig. Dat Europa nu — met al zijn wetenschap en technologie — voorzichtig terugkeert naar die logica, zegt veel over de richting waarin we bewegen.

Terug naar logica, niet naar het verleden

Biobased textiel betekent niet terug naar de oertijd. Het betekent vooruit met eeuwenoude kennis, gecombineerd met moderne techniek. Met landbouw die meerdere functies vervult. Met regio’s zoals Salland, waar grond, kennis en initiatief samenkomen.

Wie de ijsmummie vandaag zou aankleden met materialen uit Biobased Salland, zou waarschijnlijk weinig verschil zien in principe. Alleen de schaal, de techniek en de bewustwording zijn veranderd.

En misschien is dat wel de kern van het verhaal:
de toekomst van textiel ligt niet alleen in labs en fabrieken, maar opnieuw op het land.