Soms krijg je als lezer het gevoel dat je een toneelstuk leest in plaats van een raadsvoorstel. Deze week kreeg ik het nieuwe plan voor “digitale transformatie en organisatieontwikkeling” op mijn bureau. 83 pagina’s vol met beloftes over AI, data gedreven werken en dashboards. En ik denk: hier gaan we weer.
Want weet u wat er staat? Dat Olst-Wijhe €1,2 miljoen gaat investeren uit de reserves. Datzelfde college moet ook nog €500.000 bezuinigen op de bedrijfsvoering. En die bezuiniging, die komt pas in 2029. Over vier jaar dus. Na de volgende verkiezingen. Handig.
Ook de raad worstelt ermee
Bij de beeldvorming op 19 januari bleek dat zelfs raadsleden moeite hebben met dit voorstel. Gemeentebelangen noemde het letterlijk “een lastig voorstel om te beoordelen” en vroeg om “meer comfort voor een besluit.” De VVD stelde de harde vraag: “Hoe ga je €500.000 besparen als er structureel €89.000 bijkomt en nog meer PM-posten?”
En het antwoord van portefeuillehouder Poepjes? “Dit is een complex onderwerp. Het college heeft hier ook mee geworsteld.” Gevolgd door een nautische metafoor over “het roer in handen houden.”
Zelfs het CDA, dat het plan steunt, gaf toe: “Als je puur naar de business case kijkt, kun je wel de vraag stellen of dit niet heel veel geld is voor €500.000 terugverdientijd.”
Maar goed, terug naar het voorstel zelf.
Het buzzword-bingo kaartje is al vol
Laten we eens kijken wat we volgens het college allemaal gaan krijgen. Een “gegevensfundament DOWR” (wat dat ook moge zijn). “AI-gestuurde vertaalservices”. “Dynamische kennisbanken die automatisch worden bijgewerkt”. En mijn favoriet: “gepersonaliseerde communicatie en interactie”.
Prachtig allemaal. Maar wat betekent dit voor mevrouw Jansen die een vergunning wil aanvragen? Of voor de ondernemer die een vraag heeft over zijn belastingaanslag?
Daar staat niks over. Nul komma nul.
Wat wel in het voorstel staat: “de technologie is (relatief) nieuw, de impact op onze processen moet zich nog bewijzen”. Dat zeggen ze zelf. Ze weten dus eigenlijk niet of het werkt. Maar ze willen er wel 1,2 miljoen aan uitgeven.
De proeftuin-truc
Het mooiste vind ik nog wel de “proeftuin”-constructie. Olst-Wijhe wordt het testkonijn binnen DOWR (Deventer, Olst, Wijhe, Raalte). Wij mogen voor Deventer en Raalte uitzoeken of AI werkt. Zij kijken lekker toe, wij betalen de rekening.
Het college noemt dit “een strategische kans om kwetsbaarheden te verminderen”. Ik noem het: Olster belastinggeld gebruiken om voor de grote jongens het lab te spelen.
En waarom kunnen wij dat zo goed? Omdat we “als compacte gemeente makkelijker kunnen innoveren”. Vertaling: we zijn klein genoeg dat niemand het erg vindt als het misgaat.
Kijk, ik ben niet tegen samenwerking. Maar wel tegen dom zijn. Uit mijn research blijkt dat andere gemeenten dit slim aanpakken. Gemeente Dronten bijvoorbeeld. Die investeerde €50.000 in drie RPA-processen (dat zijn robots die administratief werk doen). Resultaat: drie jaar achterstand opgelost in vier maanden. Meetbaar. Concreet. Klein beginnen.
Raalte, onze DOWR-partner, scoort een 7,2 voor digitale dienstverlening. Boven de benchmark. Dat doen ze door aan te sluiten bij bestaande samenwerkingsverbanden zoals Dimpact, met 40 gemeenten die de kosten delen.
Maar Olst-Wijhe? Die wil vooroplopen. Dat kost geld.
Waar blijven de quick wins?
Weet u wat ik mis in het hele verhaal? Kleine, concrete successen op korte termijn. Het college heeft het over resultaten in 2029. Vier jaar weg. Deze raad betaalt, de volgende raad mag hopen dat het werkt.
Andere gemeenten doen dit anders. Tubbergen heeft een chatbot die 70% van de burgervragen direct beantwoordt. Via een samenwerkingsverband, dus gedeelde kosten. Montferland testte een AI-pilot voor de raadsgriffie. Werkte technisch perfect, maar bleek dat hun digitale archief niet op orde was. Dus parkeerden ze het. Slimme les geleerd, zonder miljoenen te verspillen.
En Olst-Wijhe? Die wil meteen het grote werk. Procesmanager voor drie jaar (€300.000). Realisatiemanager AI. HR-ondersteuner. Informatiemanager. Medewerker webteam. Medewerker informatiebeheer. En overal staat: “P.M.” voor de kosten na 2026.
Weet u wat P.M. betekent? Pro Memorie. Oftewel: we weten het nog niet. We vragen nu geld, en later komen we wel vertellen wat het echt kost.
Dat is geen plan. Dat is een blanco cheque.
De bezuinigingstruc
Even over die €500.000 bezuiniging. Want daar begint het mee. De raad heeft gezegd: we moeten bezuinigen op de bedrijfsvoering. Logisch, want we moeten op termijn sluitend zijn.
En hoe gaat het college dat doen? Even de bijlage erbij pakken. Ik citeer:
- Natuurlijk verloop benutten
- Bij uitstroom kritisch heroverwegen
- Procesoptimalisatie (15 per jaar)
- Netwerkgemeente worden
- Interne mobiliteit stimuleren
Dit zijn geen maatregelen. Dit zijn vage wensen. Waar blijven de concrete posten? Welke functies? Welke taken verdwijnen? Op welke kosten wordt direct bezuinigd?
Het staat er niet. En daarom moet er dus eerst €1,2 miljoen geïnvesteerd worden. Want zonder investering kunnen we niet bezuinigen, zegt het college.
Ik zeg: als je niet kunt benoemen waar je op gaat bezuinigen, heb je geen plan. En als je geen plan hebt, moet je ook niet investeren.
Wat zeggen de cijfers?
Nu wordt het interessant. Want ik heb uitgezocht wat andere gemeenten investeren in ICT. De benchmark is €115 per inwoner per jaar. Voor Olst-Wijhe betekent dat ongeveer €2 miljoen per jaar aan ICT-kosten.
Het college vraagt nu €709.000 extra in 2026, €276.000 in 2027 en €227.000 in 2028. Plus €89.000 structureel per jaar. Dat is bovenop de normale ICT-kosten.
En wat levert het op? Volgens het plan: €500.000 structurele besparing vanaf 2029.
Even doorrekenen: €1,2 miljoen investeren. €500.000 per jaar terugverdienen. Dat betekent dat de investering zich pas na 2,4 jaar terugverdient. Dus ergens in 2031. Als alles meezit.
Andere gemeenten rekenen met 35% risicobuffer bij IT-projecten. Want gemiddeld lopen deze projecten 36% uit in kosten en 37% in tijd. Dat staat in alle onderzoeken. Maar ons college? Die rekent op de euro nauwkeurig.
De motie die niet geldt
En dan nog dit. De raad heeft eerder een motie aangenomen over externe inhuur. Te veel adviseurs, te veel geld naar buiten. Het college vraagt nu om deze investering “los te koppelen” van die motie.
Waarom? Omdat dit volgens hen iets anders is. Dit is een “gerichte impuls voor organisatieontwikkeling”, geen gewone inhuur.
Leest u wat ik lees? Het college wil de geest van de motie omzeilen door de woorden anders te gebruiken. En ze geven zelf toe dat raadsleden dit “lastig kunnen vinden” en dat het “gevoel kan ontstaan dat de motie omzeild wordt”.
Als het eruitziet als een eend, loopt als een eend en kwaakt als een eend, is het een eend. Dit is externe inhuur. Gewoon eerlijk toegeven.
Wat nu?
Kijk, ik ben niet tegen digitalisering. Integendeel. De gemeente moet mee met de tijd. Maar dan wel op een slimme manier.
Begin klein. Test één proces. Meet het resultaat. Laat inwoners het merken. En schaal dan op. Zo doen succesvolle gemeenten het.
Sluit aan bij bestaande samenwerkingsverbanden. Chatbot GEM heeft 25 gemeenten die de kosten delen. Common Ground is een landelijk programma waar je bij aan kunt haken. Datalab Gelderland Oost bestaat al, met negen gemeenten. Waarom alles zelf uitvinden?
En wees eerlijk over de risico’s. Zeg niet dat alles gaat lukken. Zeg: dit zijn onze doelen, dit zijn de risico’s, en dit is ons plan B als het tegenvalt. Dat is bestuurlijke moed.
Maar het belangrijkste: vertel wat inwoners ervan merken. Niet over dashboards en gegevensfundamenten. Maar over snellere dienstverlening. Makkelijker contact. Duidelijkere informatie. Dat begrijpt iedereen.
Nu krijgen we een voorstel van 83 pagina’s dat op elke pagina “proeftuin”, “datagedreven” en “AI” roept, maar niet één keer zegt: dit merkt u volgende maand al.
De raad stemt op 9 februari. Ik hoop dat ze doorvragen. Want €1,2 miljoen is veel geld voor een experiment zonder garanties.
Bedankt voor het lezen! Abonneer je gratis om nieuwe artikelen te ontvangen en mijn werk te steunen.
Platform De Sallandse Geus
