Salland Deze Week: Hebben winkelcentra nog wel toekomst?

We vroegen ons bij het stranden van de vorige poging ook al af of een winkelcentrum zijn langste tijd niet gehad heeft. Nu de poging opnieuw gedaan wordt, schrijven wij ook opnieuw.

Belangrijk te weten: de winkeliers in een winkelstraat zijn zo goed als nooit eigenaar van het pand waarin ze een winkel hebben. Vroeger wel. Maar de ondernemers van het eerste uur – toen een winkelstraat in zwang kwam – zijn er al lang mee gestopt. Met de winkel. Niet met het pand. Dat verhuren ze nu. En de slimste ondernemers kochten af en toe ook een pandje erbij.

Pandeigenaren hebben belang bij verhuur. Dat lukt het best als de winkelstraat aantrekkelijk is. Maar ze hebben ook belang bij veel meters te verhuren voor langere tijd. Dus als een keten als de Action langs komt – grote winkel, langjarige garantie – dan laat je dat als verhuurder niet schieten. Dat laatste belang van de pandeigenaar maakt van ieder winkelcentrum eenheidsworst. Pulp waar je als klant komt consumeren zonder dat je kwaliteit vraagt. Je krijgt vanzelf een race naar het rioolputje. En als je dan bijna bij dat putje bent vallen al die winkels met een beetje kwaliteit om. Want daar had je het publiek nu juist niet voor naar het centrum georganiseerd.

Er moet nu subsidie aan  te pas komen om te redden wat er te redden valt. Subsidie ja. Daar waar de gemiddelde pandjesbaas zo’n hekel aan heeft als het naar kunst en cultuur gaat, als het naar sport en bewegen gaat. Laat de burger zich eerst zelf maar redden, is een geliefd rechtst standpunt. Waarom geldt dat nu niet? Laat de rijke pandjeseigenaar eerst zelf maar redden wat er te redden valt. Met de verhuur aan – vanuit kwaliteitsoogpunt gezien – bedenkelijke ketens, hebben ze zelf gezorgd voor een tanend bestaan van het winkelcentrum, laat ze nu ook zelf maar zorgen dat het weer op orde raakt. (We gebruiken precies de redenering van rechts denkende mensen.)

Aantrekkelijk

Wat kun je aan het centrum van Raalte nog redden? De Grote Markt en De Plas zijn met miljoenen aan overheidsgeld al wel iets gezelliger geworden. Velen zijn er lovend over. Niet zo gek ook, want zoals het was, daar viel snel eer aan te behalen. Maar vergelijk wat het nu is maar eens met Heino, Wijhe, Nijverdal, Hellendoorn, Zwolle, Deventer: Raalte verliest het op alle fronten.

Plan is nu de entrees, winkelstraten en stegen aan te pakken. Jammerlijk. Want van welke kant je het centrum van Raalte ook binnenkomt, je kunt er tot aan de voordeur van supermarkten met je auto terecht. Gratis parkeren! Dus voordat je dat gezellige steegje inwandelt heb je de ervaring van beton en straatklinkers.

Verandering van perspectief: van winkelstraat naar dorpscentrum

Maar wat er meer van is. Heeft een winkelstraat niet zijn langste tijd gehad? Als je enkel naar gisteren en morgen kijkt, lijkt het logisch om de winkelstraat te behouden. Maar wat als je 30 jaar terug en 30 jaar vooruit kijkt? Hoe lang bestaat het concept van de winkelstraat eigenlijk? En wat betekenen verbeterd vervoer en internet voor de toekomst ervan?

Historisch gezien waren winkels letterlijk ‘hoeken’ in woonwijken. (Winkel betekent eigenlijk ‘hoek’, denk aan winkelhaak). In Nederland werden winkelstraten pas na de Tweede Wereldoorlog een fenomeen en in de jaren ‘70 populair als recreatief uitje.

(Lees verder onder foto)

Nederland stimuleerde deze ontwikkeling door detailhandel te verbieden in woonwijken en op industrieterreinen. Zo ontstonden winkelstraten. Zo hebben wij onze supermarkten in winkelcentra. In veel andere landen kom je die tegen buiten het centrum.

De erfenis van vooruitgang

In de jaren ‘70 investeerden veel Nederlandse gemeenten fors in winkelstraten. Dit resulteerde in uniforme, weinig onderscheidende centra. Raalte is hier een voorbeeld van: oude gebouwen maakten plaats voor lelijke constructies zoals Het Schip en De Wal. Veel bezoekers komen niet verder dan de supermarkt. Even snel de auto uit, de supermarkt in.

In dorpen als Olst en Wijhe, waar minder geld was voor modernisering, bleef de authentieke dorpskern behouden. Dit toont aan dat ‘vooruitgang’ niet altijd verbetering betekent.

(Lees verder onder foto)

Tijd voor een nieuw concept

Nu ondernemers in Raalte zich afvragen wat er nog te redden valt, is het tijd voor een kritische blik. Moeten we de bestaande winkelstraat als uitgangspunt nemen? Of eerst erkennen dat het winkelgedrag drastisch is veranderd?

Een toekomstbestendig dorpscentrum is niet per se afhankelijk van winkels. Het vraagt om een bredere visie: een mix van wonen, recreatie, kleinschalige handel en sociale functies. Het ontwikkelen van een dorpscentrum gebaseerd op toekomstige behoeften is pas echte vooruitgang.