De relatie tussen landbouw en natuur in Nederland is na de Tweede Wereldoorlog uit balans geraakt door schaalvergroting en intensieve landbouw. Dit leidde tot verlies aan biodiversiteit, verdroging en aantasting van landschappen.
Ondanks beleid en technologische vooruitgang blijft de druk op natuur, waterkwaliteit en klimaat groot. Europese en mondiale doelen maken ingrijpende veranderingen noodzakelijk.
Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) schetst twee toekomstscenario’s voor 2050: een intensief-technologisch scenario, waarin landbouw met behulp van innovatie wordt behouden maar sterk geconcentreerd en grotendeels losgekoppeld van natuur, en een natuurinclusief scenario, waarin landbouw extensiever wordt en nauw verweven is met natuur. Beide scenario’s vragen om een forse verandering in grondgebruik en politieke keuzes.
Onderzoek laat zien dat met samenhangend beleid op het gebied van uitstoot, voeding, water en stikstof de druk op het milieu wereldwijd kan afnemen. Dit sluit aan bij het concept van planetaire grenzen, waarvan er inmiddels meerdere zijn overschreden. Systemische verandering is noodzakelijk.
Overzicht (kernpunten op een rij)
Probleem
- Achteruitgang van biodiversiteit en natuur
- Slechte waterkwaliteit en hoge stikstofuitstoot
- Toenemende maatschappelijke onrust
- Overschrijding van planetaire grenzen
Scenario 1: Intensief-technologisch
- Hoogtechnologische, concurrerende landbouw
- Veel dieren op stal, weinig weidegang
- Uitbreiding van natuurgebieden, maar gescheiden van landbouw
- Minder bedrijven, sterke schaalvergroting
- Spanningen met dierenwelzijn
Scenario 2: Natuurinclusief
- Extensievere landbouw, sterk verweven met natuur
- Meer ruimte voor biodiversiteit en landschapselementen
- Halvering van de landbouwsector
- Boeren krijgen inkomsten uit groene diensten
- Groter landbouwareaal met (deels) natuurfunctie
Belangrijke inzichten
- Technologie alleen is niet genoeg
- Alleen natuurinclusief is ook onvoldoende
- Combinatie van beide scenario’s nodig
- Politieke keuzes zijn onvermijdelijk
- Systemische verandering is mogelijk én noodzakelijk
Opinie vanuit mijn rol als Klimaatburgemeester
👉Als Klimaatburgemeester zie ik in deze verkenning vooral één duidelijke boodschap: doorgaan zoals nu is geen optie meer. De grenzen van natuur, klimaat en waterkwaliteit zijn bereikt, en deels al overschreden. Dat vraagt om eerlijkheid, moed en samenwerking.
👉Het intensief-technologische scenario laat zien hoe ver we kunnen komen met innovatie, maar het schuurt op essentiële waarden zoals dierenwelzijn en landschapskwaliteit. Een landbouw waarin dieren grotendeels uit beeld verdwijnen en natuur wordt “geïsoleerd” in aparte gebieden, voelt als een technocratische oplossing voor een sociaal en ecologisch probleem.
👉Het natuurinclusieve scenario sluit beter aan bij de leefomgeving die veel mensen wensen: een divers landschap, ruimte voor natuur en boeren die een eerlijke boterham verdienen. Tegelijkertijd mogen we niet onderschatten hoe ingrijpend dit is voor boeren en regio’s. Zonder goede begeleiding, financiële zekerheid en maatschappelijke waardering is dit niet rechtvaardig.
👉De echte uitdaging ligt niet in kiezen tussen technologie óf natuur, maar in het durven combineren van beide, binnen de grenzen van wat de aarde aankan. Dat vraagt om duidelijke keuzes van de politiek, maar ook om betrokkenheid van burgers, boeren en bedrijven.
De planetaire grenzen laten zien dat uitstel geen optie meer is. De toekomst is haalbaar, maar alleen als we nu samen verantwoordelijkheid nemen.
Anny Legebeke 🍀👩🌾🍀
Klimaatburgemeester van Raalte
