Tijdens de campagne wist de VVD het al. Pro was geen optie. De nieuwe raadsleden waren op dat moment nog niet eens gekozen. Toch mogen zij straks klappen.
In De Stentor verscheen op 17 april een interview door Regien Klein-Hegeman met de vier fractievoorzitters van Olst-Wijhe. De drie coalitiepartijen zeggen nu zelf waarom Pro Olst-Wijhe uitgesloten wordt van verdere onderhandelingen. VVD: Pro is niet stabiel genoeg, dat was “zo klaar als een klontje”, “tijdens onze campagne al”. Gemeentebelangen: eigen afweging op basis van programma’s, financiële discipline was doorslaggevend. CDA: eerst zien of Pro “bij elkaar blijft”. En verkenner Hester Scholten zelf, in datzelfde stuk (Verslag verkenner Olst-Wijhe) “Ik begrijp niet waar de persoonlijke ergernissen vandaan komen. Als iemand van de andere partij naar mij was toegekomen, hadden we het erover kunnen hebben. Neem dan dat initiatief.”
Lees verder onder de afbeelding.
In het kort:
Hans Olthof (VVD) in De Stentor: “zo klaar als een klontje”, standpunt lag vast “tijdens onze campagne”.
Diezelfde VVD tekende op 9 maart een formatieprotocol: de grootste partij neemt het voortouw.
Verkenner Scholten schrijft in haar verslag van 12 april dat inhoudelijke opgaven “vrijwel niet aan de orde” kwamen in de gesprekken.
Tijdens de campagne waren de nieuwe raadsleden nog niet eens gekozen.
De Sallandse Geus mailde op 20 april concrete vragen aan de VVD-fractie. Geen antwoord.
Wil je weten hoe dit kon? Lees verder.
Tijdens de campagne al
“Voor de VVD was het zo klaar als een klontje.” Dat zijn niet mijn woorden. Dat zijn de woorden van Hans Olthof, fractievoorzitter van de VVD Olst-Wijhe, in De Stentor van 17 april. En hij zegt meer. Het standpunt stond al vast “tijdens onze campagne”. De campagne liep tot 18 maart. Op 9 maart, midden in die campagne, tekende dezelfde VVD-lijsttrekker samen met de andere drie een formatieprotocol: de grootste partij neemt het voortouw.
Als Olthofs eigen woorden kloppen, had de VVD tijdens die campagne al besloten niet met Pro in zee te gaan. Daarmee is Pro Olst-Wijhe uitgesloten negen dagen voor de verkiezingen. Op hetzelfde moment dat zijn lijsttrekker tekende voor een proces dat uitging van de uitslag.
Gemeentebelangen en CDA bevestigen het patroon. Ronnie Niemeijer (GB): “De partij heeft afgewogen welke partijprogramma’s het beste aansluiten.” Eigen afweging. Vooraf. Jolande Olthof (CDA) sprak direct na de verkiezingsuitslag twijfel uit over of Pro wel “bij elkaar blijft”. Dat was 18 maart. Twee weken voordat de verkenner aan het werk ging.
De verkenner zelf bevestigt dat beeld in haar verslag van 12 april. Scholten schrijft: “Uit de gesprekken komt eenduidig naar voren dat bij de fracties van Gemeentebelangen Olst-Wijhe, CDA en VVD op dit moment geen bereidheid bestaat om deel te nemen aan een coalitie met GroenLinks/PvdA/D66.” Eenduidig. Op 7 april, toen ze met alle fracties afzonderlijk sprak, stond het voor de drie al vast.
En dan dit, uit hetzelfde verslag: “Hieruit volgt dat het verder benoemen van de inhoudelijke opgaven voor de komende bestuursperiode – tevens onderdeel van mijn opdracht – vrijwel niet aan de orde is gekomen in de gesprekken.”
Lees die zin nog een keer. De verkenner had de opdracht om niet alleen coalitievarianten te verkennen, maar ook de inhoudelijke opgaven voor de komende vier jaar te bespreken. Dat tweede deel is “vrijwel niet aan de orde gekomen”. Omdat de drie fracties op voorhand al vaststonden, werd de inhoud overbodig. De verkenning werd niet gebruikt om een probleem op te lossen. Ze werd gebruikt om een uitkomst procedureel af te dekken.
Alleen Pro Olst-Wijhe, zegt Scholten, sprak “nadrukkelijk wél de bereidheid uit om een inhoudelijk gesprek te voeren met de overige fracties.” Die uitgestoken hand werd niet aangenomen.
De applausmachine
Er is een ongeschreven regel in de lokale politiek. De fractievoorzitter voert de formatiegesprekken. Maar hij legt tussentijds terug aan zijn fractie. Wat is besproken. Welke opties liggen er. Welk standpunt willen we innemen. De fractie weegt, discussieert, geeft mandaat. Dan gaat de fractievoorzitter met dat mandaat verder.
Dat is geen wet. Het is hoe politieke partijen zichzelf serieus nemen. Raadsleden zijn gekozen door kiezers, niet door de wethouder. Ze zijn er om te controleren, niet om te stempelen.
Lezers van De Sallandse Geus kennen dit patroon. De raad die zijn eigen zaal leeg liet staan bij een publieke bijeenkomst. De raad die bij VTH-tekorten over hondenpoep begon te praten. En nu een nieuwe raad met nieuwe gezichten, die voor hetzelfde patroon behoed moet worden.
Bij alle drie coalitiepartijen zijn op 31 maart nieuwe raadsleden beëdigd. Bij de VVD: Stefan Eenkhoorn, die zegt wat hij doet. Karianne Veldhuijzen uit Welsum, “frisse blik, heldere communicatie”. Margriet Wegman-Rikkink uit Wesepe, verloskundige, “nuchter en betrokken”. Bij Gemeentebelangen: Annemarie Logtenberg. Bij het CDA: Elleke Steenbergen.
Zij werden gekozen op 18 maart. Beëdigd op 31 maart.
Maar volgens VVD-fractievoorzitter Hans Olthof lag het standpunt over Pro al vast “tijdens onze campagne”. Dus vóór 18 maart. Vóór die nieuwe raadsleden waren gekozen. Vóór ze waren beëdigd. Ook Gemeentebelangen en CDA namen volgens eigen zeggen al vroeg positie in. Niemeijer sprak van een afweging op programma’s. Jolande Olthof uitte haar twijfel al op verkiezingsavond.
De vraag dringt zich op. Wie heeft die standpunten ingenomen? De lijsttrekkers. De zittende wethouders. De bestaande fracties. En de nieuwe raadsleden?
Als het standpunt al vaststond voor Stefan Eenkhoorn, Karianne Veldhuijzen, Margriet Wegman-Rikkink, Annemarie Logtenberg en Elleke Steenbergen waren gekozen, dan hebben zij daar niet over mee kunnen beslissen. Dan kwamen zij binnen in fracties die allang hadden bepaald wat ze zouden doen. Dan wordt “als het aan deze portefeuillehouder ligt” — de woorden van wethouder Olthof op 13 april — pijnlijk letterlijk. Het is aan hem. De anderen vullen de zaal.
Dat is niet waarom mensen zich kandidaat stellen. Stefan Eenkhoorn doet wat hij zegt, zei hij zelf. Karianne brengt frisheid. Margriet is de nuchtere verloskundige uit Wesepe. Annemarie en Elleke staken hun nek uit voor hun partij, elk met een eigen achterban, een eigen verhaal, een eigen motivatie. Zij zijn gekozen om namens hún kiezers het debat te voeren. Niet om een tafelgesprek tussen wethouders en fractievoorzitters procedureel af te hameren.
Tenzij dat wel zo is. Dan hebben hun kiezers in maart op iets anders gestemd dan ze in april krijgen.
Dat is het verschil tussen een raadslid en een applausmachine. Een raadslid denkt mee. Een applausmachine klapt op het juiste moment. Vijf nieuwe gezichten, vijf eerste kansen om te laten zien welk van de twee ze worden.
Wat de VVD zwijgt
Op maandag 20 april stuurde De Sallandse Geus een mail naar de VVD-fractie. Kort. Beleefd. Drie vragen. Klopt het dat er rond 20 maart overleg was tussen CDA, Gemeentebelangen en VVD, zonder Pro erbij? Zo ja, wat was de aard? Wanneer is besloten dat Pro Olst-Wijhe uitgesloten zou worden van de onderhandelingen?
Geen antwoord……
Een fractie hoeft geen vragen te beantwoorden. Maar stilte op een concrete vraag over een concreet moment is ook een antwoord. Het is alleen geen geruststellend antwoord.
Tot slot
Twaalf jaar coalitie leert iets. Het leert hoe je elkaar vindt zonder woorden. Het leert hoe je een verkenner voordraagt die je niet vertelt wat er echt aan de hand is, zodat haar verslag alleen kan concluderen wat jij al had besloten. Het leert hoe je zwijgt als iemand vraagt wat er precies is gebeurd.
En het leert hoe je nieuwe raadsleden binnenhaalt in een trein die al rijdt.
Op 9 maart werd iets opgeschreven. Door alle vier lijsttrekkers ondertekend. Dat de grootste partij het voortouw neemt. Dat protocol was een formaliteit. De echte afspraak lag ergens anders.
Vijf nieuwe raadsleden namen op 31 maart plaats in het pluche. Zij kunnen meedoen met wat al was besloten. Of ze kunnen een vraag stellen.
Voor het overige is het stil.
