In Salland speelt het al langer onder de oppervlakte: biologische boeren die grond zoeken, maar misgrijpen. Niet omdat ze geen plannen hebben. Niet omdat ze niet willen investeren. Maar omdat ze simpelweg worden overboden.
Door gasgeefboeren. Door stoppende veehouders die hun land verpachten aan de hoogste bieder. Door overheden die bij gronduitgifte vooral naar euro’s kijken en minder naar bodem of biodiversiteit.
En dan is er nog de pachtwet. Contracten die voor het leven kunnen gelden. Soms zelfs overerfbaar. Dat geeft zekerheid – maar maakt het systeem ook star. Wie eenmaal zit, blijft zitten. Wie nieuw instapt, moet concurreren op prijs.
Juist daarom zien de biologische koepels een opening in Den Haag.
Het probleem: prijs boven bodem
De huidige pachtpraktijk kent twee grote knelpunten:
- Kortlopende pachtcontracten
Wie maar vijf of zes jaar zekerheid heeft, investeert minder snel in bodemverbetering, biodiversiteit of lange termijn teeltplannen. - Prijsdominantie
De hoogste bieder krijgt vaak het land. Dat maakt verduurzaming kwetsbaar. Want investeren in bodemleven rendeert pas na jaren.
In regio’s als Salland, waar de grond schaars is en de druk hoog, voelen biologische boeren dat direct. Zij werken zonder kunstmest en chemische bestrijdingsmiddelen. Hun verdienmodel zit in bodemkwaliteit en lange adem. Maar zonder langjarige zekerheid wordt dat een risico.
Wat verandert er in het nieuwe pachtstelsel?
Het kabinet wil het pachtstelsel herzien. Biohuis en Bionext – de landelijke belangenorganisaties voor biologische landbouw – verwelkomen dat voorstel nadrukkelijk.
De kern van de verandering:
- Langjarige standaardpacht (minimaal 24 jaar)
- Mogelijkheid tot continuatiepacht
- Kortlopende pacht financieel minder aantrekkelijk
- Verbreding van het melioratierecht (vergoeding voor bodemverbetering)
- Introductie van natuurpacht
Biohuis noemt het een “sterke verbetering”. Kortdurende pacht belemmert investeringen in bodemkwaliteit. En juist die bodem is de basis van biologische landbouw.
Bionext wijst op het grotere doel: in 2030 moet 15% van het Nederlandse landbouwareaal biologisch zijn. Dat lukt alleen als biologische boeren toegang hebben tot geschikte, betaalbare én zekere grond.
Verpachters bepalen de toekomst
In Salland zijn verpachters divers:
- stoppende boeren
- particuliere grondeigenaren
- landgoederen
- gemeenten
- terreinbeherende organisaties
Opvallend is dat veel landgoederen al langer kiezen voor minder of geen chemische middelen. Daar blijft de gifspuit vaker buiten de deur. Maar bij commerciële verpachting telt vaak nog steeds de hoogste pachtprijs.
Biohuis en Bionext pleiten daarom dat ‘biologisch’ expliciet wordt opgenomen in duurzaamheidscriteria. Met de bestaande Skal-certificering is controle helder en administratief eenvoudig.
Gezond, duurzaam, circulair – in die volgorde
De discussie raakt ook aan een bredere vraag: wat wil je als samenleving belonen?
Bouwbiologisch aannemer Eberhard Dijkhuis verwoordde het onlangs zo: “Ik denk dat een gemeente best wel een rol heeft op het gebied van gezond, duurzaam en circulair bouwen. Ik gebruik ze alle 3 wel in die volgorde.”
Die volgorde geldt net zo goed voor landbouwgrond.
- Gezonde bodem.
- Duurzaam gebruik.
- Circulaire kringlopen.
Als pacht alleen over euro’s gaat, blijft die volgorde op papier staan.
De rol van gemeenten in Salland
Gemeenten bezitten zelf ook landbouwgrond. En daar ligt een kans.
Bionext pleit voor een actieve voorbeeldrol van de overheid. Door gronden langjarig en onder passende voorwaarden beschikbaar te stellen voor biologische landbouw, kan de overheid:
- regionale voedselketens versterken
- gebiedsgerichte samenwerking bevorderen
- landbouw-, natuur- en voedselbeleid beter verbinden
In Salland, waar landbouw en landschap zo sterk verweven zijn, kan dat het verschil maken.
Is dit een kantelpunt?
De herziening van de pachtwet lijkt technisch. Juridisch. Administratief.
Maar in werkelijkheid gaat het om een fundamentele vraag:
Blijft grond een veilingobject, of wordt het een instrument voor de landbouwtransitie?
Voor Sallandse bioboeren kan een nieuw pachtstelsel het verschil betekenen tussen blijven pionieren aan de rand – of doorgroeien naar de norm.
- De bal ligt nu bij Den Haag.
- En bij lokale overheden.
- En bij verpachters.
Want wie de grond verdeelt, verdeelt uiteindelijk ook de toekomst.
