Een Haagse achterkamer lijkt zich te vormen in Olst-Wijhe. Dit is een vervolg op het stuk van 16 april over de uitsluiting van Pro Olst-Wijhe uit de collegeonderhandelingen. Een formatieprotocol dat ondertekend werd maar niet wordt gevolgd. Een wethouder die publiekelijk spreekt alsof de formatie al klaar is. Een openbare raadsbijeenkomst op 20 april die volgens een raadslid van Pro Olst-Wijhe niet doorgaat. Pro Olst-Wijhe communiceert. Gemeentebelangen, CDA en VVD zwijgen. De drie partijen die de afgelopen twaalf jaar samen het college vormden, houden hun mond.
(Lees verder onder foto)
In het kort:
- Alle lijsttrekkers tekenden op 9 maart een formatieprotocol: de grootste partij neemt het voortouw.
- Op 18 maart werd Pro Olst-Wijhe de grootste met 3002 stemmen en zes zetels.
- Op 13 april zei VVD-wethouder Hans Olthof in de raad: “Dat gaan we volgend jaar ook doen, voorzitter, als het aan deze portefeuillehouder ligt.”
- Diezelfde 13 april, om 22:12 uur, trok Pro Olst-Wijhe een eerder verstuurd persbericht in.
- Op 20 april zou verkenner Hester Scholten haar bevindingen openbaar presenteren. Volgens een raadslid van Pro Olst-Wijhe gaat die bijeenkomst niet door.
- Op de website van de gemeente is geen enkele aankondiging over deze gang van zaken te vinden.
“Haagse achterkamer in Olst-Wijhe: hoe dit kon”
Een datum met een belofte
Op 9 maart 2026, negen dagen voor de verkiezingen, stelden de lijsttrekkers van Gemeentebelangen, CDA, VVD en Pro Olst-Wijhe samen een formatieprotocol vast. Kern: de grootste partij neemt het voortouw. Alle vier tekenden. Niet in een achterkamer. Bij volle verstand, negen dagen voor de kiezer sprak.
Pro Olst-Wijhe verwees er op 10 april expliciet naar bij Hier in Salland: “Als lijsttrekkers hebben wij op 9 maart het formatieprotocol vastgesteld. Hieruit volgt dat de grootste partij het voortouw neemt.”
Hou die datum vast. 9 maart.
Een uitslag met gevolgen
Op 18 maart werd Pro Olst-Wijhe de grootste. 3002 stemmen. Zes zetels. Gemeentebelangen bleef op vijf. CDA en VVD op drie.
Wethouder Marcel Blind (GB) noemde Pro publiekelijk “drie kleine partijtjes”. Hij feliciteerde niet. Hij liet onder zijn LinkedIn-bericht een reactie staan waarin een inwoner schreef dat Pro het “van links moet hebben” en “op eigen kracht” niet redt. Geen correctie, geen afstand.
Wethouder Hans Olthof (VVD) feliciteerde Pro wél. Keurig. Sportief. “Felicitaties aan PRO Olst-Wijhe die de grootste werd.” Eén zin. Daarna: “sandwichborden en spandoeken verwijderen, nog even nagenieten en doorrrr!” Drie r’en.
Hou die houding vast.
Drie maanden eerder, in februari, presenteerden Blind en Olthof zich in De Stentor als de “vader en moeder” van Olst-Wijhe. Zorgzaam. Betrokken. Er voor de inwoners zijn. Hou ook dat beeld vast..
Een opdracht, samen geschreven
Pro Olst-Wijhe volgde het protocol. Zij droeg Hester Scholten voor als verkenner. Pro deed meer dan het protocol eiste. De opdracht werd, in de woorden van fractievoorzitter André Smit op 10 april, “in samenspraak met de fracties van GB, CDA en VVD opgesteld.” Die drie kregen twee keer de gelegenheid input te leveren.
“Voorzitter, het is fijn om te constateren dat deze uitgestoken hand door onze collega’s hier in de raad is gewaardeerd.”
Dat zei Smit op 10 april. Hij dacht dat het goed zat.
Een wethouder die vooruitkijkt
Drie dagen later, 13 april, raadsvergadering. Op de agenda een voorstel over overhevelingen. Wethouder Hans Olthof (VVD) reageerde op kritische vragen over reëel begroten. Hij erkende dat het voorstel “karig” was onderbouwd. Hij zei het kan beter. En hij zei:
“Dat gaan we volgend jaar ook doen, voorzitter, als het aan deze portefeuillehouder ligt.”
Lees die zin nog een keer.
“Dat gaan we volgend jaar ook doen.” Niet: dat moet mijn opvolger doen. Niet: als ik er volgend jaar nog zit. Niet: als de formatie dat toelaat. Maar: wij gaan het doen. Met een afsluitend “als het aan deze portefeuillehouder ligt” als standaardslag om de bal.
De kern van de zin is een belofte. Over volgend jaar. Uitgesproken terwijl de verkenner officieel nog bezig was met haar opdracht.
Een wethouder die op 13 april publiekelijk aanneemt dat hij volgend jaar nog wethouder is, weet iets. Of denkt iets te weten. Wat hij dacht te weten, kwam dan niet uit een verkenning die nog niet was afgerond.
Een persbericht dat alsnog bestond
Diezelfde 13 april. In de middag stuurde Pro Olst-Wijhe een persbericht onder embargo. Teleurstelling over de uitsluiting door GB, CDA en VVD. “Ruim 3000 inwoners hebben op ons gestemd. Hun stem verdient het om meegenomen te worden.”
Om 22:16 uur kwam een nieuwe mail. Het persbericht werd ingetrokken. De fracties zouden via de griffie een gezamenlijk persbericht uitbrengen.
Dat gezamenlijke griffiebericht is op het moment van schrijven nergens publiek te vinden. Pro Olst-Wijhe heeft haar bericht inmiddels alsnog op de eigen website gezet. Gemeentebelangen heeft niets geschreven. CDA heeft niets geschreven. VVD heeft niets geschreven.
Uit gesprekken die De Sallandse Geus vóór de verkiezingen voerde met betrokkenen, kwam naar voren dat er bij een van de drie partijen al twijfel bestond over samenwerking met Pro. Reden: de fusie van drie partijen zou een minder solide gesprekspartner opleveren. Geen bewijs van een vooropgezet plan. Wel een signaal dat de scepsis niet pas op 13 april is ontstaan.
Een bijeenkomst die niet doorgaat
Maandag 20 april zou Scholten haar bevindingen openbaar presenteren. Meermaals bevestigd. Uiterlijk 20 april, openbaar, in de raad.
Een bevestiging aan De Sallandse Geus dat die bijeenkomst niet doorgaat en op de website van de gemeente staat niets.
Dit is het moment waarop de kiezer de bevindingen zou horen. Waar de drie partijen die Pro uitsluiten zouden kunnen uitleggen waarom. Dat moment is van tafel.
En dan de informateur
Na de verkenning komt normaal gesproken de informatiefase. Een informateur begeleidt de onderhandelingen over de inhoud van het coalitieakkoord. Wettelijk is daarover niks geregeld. Het is een kwestie van politieke afspraak tussen fracties.
In het protocol van 9 maart staat dat de grootste partij het voortouw neemt. Maar Pro Olst-Wijhe is daar nu buitengeschoven. Dan moeten Gemeentebelangen, CDA en VVD iemand aanwijzen die hun onderhandelingen begeleidt. Wie wordt dat? Op welke grond? Wordt de raad daarbij betrokken?
De Nederlandse Vereniging voor Raadsleden adviseert nadrukkelijk: betrek de raad bij het aanwijzen van een nieuwe informateur of formateur. Dat kan zover gaan als een openbare uitspraak van de raad over de aanstelling.
Tot op het moment van schrijven is er over een nieuwe informateur niets openbaar gecommuniceerd. Niet door Gemeentebelangen. Niet door CDA of VVD. Niet door de griffie. Niet door de burgemeester.
Als de volgende stap weer onder elkaar wordt geregeld, wordt het patroon compleet. Eerst het protocol van 9 maart opzij. Dan de grootste partij opzij. Dan de openbare bijeenkomst van 20 april opzij. En nu de aanwijzing van een nieuwe procesbegeleider opzij van de raad die daarover zou moeten kunnen meepraten.
Wat deze feiten bij elkaar laten zien
Ik zeg niet dat er een complot is. Dat kan ik niet bewijzen. Maar de feiten samen zeggen wel iets.
Op 9 maart tekende ook de VVD-lijsttrekker onder een protocol dat zegt: de grootste neemt het voortouw. Op 13 april sprak de VVD-wethouder alsof hij volgend jaar nog op zijn stoel zit, terwijl de verkenner nog aan het werk was. Diezelfde 13 april werd Pro Olst-Wijhe uitgesloten. Het openbare moment waarop dit zou worden uitgelegd, is van tafel. En de drie partijen die dit mede mogelijk maakten, zwijgen.
En dan zijn er de nieuwe raadsleden
Op 31 maart werden bij de VVD drie nieuwe gezichten beëdigd. Stefan, die zegt wat hij doet en doet wat hij zegt. Karianne Veldhuijzen uit Welsum, zij-instromer, “frisse blik, heldere communicatie”. Margriet Wegman-Rikkink uit Wesepe, verloskundige, “nuchter en betrokken”.
Niet één van hen wordt wakker met de wens onderdeel te zijn van een applausmachine. Dat is niet waarom mensen zich kandidaat stellen. Dat is niet waarom mensen ‘s avonds in vergaderingen zitten terwijl hun gezin thuis is. Ze willen iets betekenen. Toch?
Dertien dagen na hun eed was de eerste test. Op 13 april keurde de raad in tien minuten bijna twee miljoen euro aan overhevelingen goed. Daarin: €39.000 voorbereiding sporthal Wesepe. Een sporthal die alle vier partijen in hun verkiezingsprogramma beloofden. Niemand noemde Wesepe.
Ook Margriet niet. De verloskundige uit Wesepe, “nuchter en betrokken”, bij wie de eigen sporthal op tafel lag. Stilte.
En dan is er nog iets anders.
Op diezelfde 13 april sprak hun eigen wethouder, Hans Olthof, over “volgend jaar ook”. Publiek, in de raadzaal. Drie nieuwe VVD-raadsleden zaten erbij of hoorden het terug. Wisten zij dat hij dat ging zeggen? Wisten zij waar die zekerheid vandaan kwam? Hebben zij, binnen de fractie of daarbuiten, gevraagd hoe die uitspraak zich verhoudt tot een verkenning die nog niet was afgerond?
Als ze het wisten, zijn ze medeplichtig aan een wethouder die publiekelijk alvast over volgend jaar sprak terwijl de grootste partij werd gepasseerd. Als ze het niet wisten, is de vraag hoe fris de blik van Karianne is en hoe nuchter het Wesepese oordeel van Margriet als ze hun eigen wethouder niet zien aankomen.
Een derde optie is dat ze het wel zagen maar er niets mee deden. Dan is de uitkomst hetzelfde. Dan zijn Stefan, Karianne en Margriet de applausmachine van Olthof. Niet omdat ze dat willen. Maar omdat zwijgen op het beslissende moment niks anders is.
Vier jaar zitten ze er nu. De eerste dertien dagen hebben al aangegeven welke kant het op kan. Of niet. Dat is aan hen.
En dan is er de voorzitter
Sietske Poepjes is sinds 27 februari 2024 burgemeester van Olst-Wijhe. Oud-gedeputeerde in Fryslân, juriste. Voorzitter van de raad en van het college. Zij heeft, zoals elke burgemeester, een bijzondere verantwoordelijkheid bij verstoorde verhoudingen in de raad.
Verkenner Scholten heeft, volgens wat Pro Olst-Wijhe schrijft, burgemeester Poepjes opgeroepen het gesprek in de raad aan te gaan. Herstel van onderling vertrouwen, noemt Scholten dat. Dat is geen klein woord. Dat is de constatering dat de raad niet meer in staat is normaal met elkaar te werken.
Wat doet de burgemeester?
Op de dag dat ik dit schrijf is daarover nog niets publiek. Geen raadsbrief. Geen verklaring. Wel een bericht op de gemeentesite over een geslaagde bijeenkomst voor nieuwe inwoners op de Boerhaar. Een burgemeester die in haar ceremoniële rol zichtbaar is.
De ceremoniële rol is niet waar het nu om gaat. Het gaat om de rol van voorzitter van een raad waar een verkenner spreekt over herstel van vertrouwen, waar de grootste partij wordt gepasseerd in afwijking van een getekend protocol, waar een wethouder publiekelijk over zijn volgende termijn spreekt, en waar de openbare bijeenkomst waarop dit zou worden besproken van tafel is.
Komt daar een verklaring over? Roept Poepjes de fracties bij zich? Zorgt zij dat de bijeenkomst van 20 april alsnog doorgaat, desnoods verplaatst? Vraagt zij de fractievoorzitters publiek te zeggen hoe het protocol van 9 maart zich verhoudt tot wat er nu gebeurt?
Het zou geen politiek zijn. Het zou voorzitterschap zijn.
Vragen die blijven hangen
Er zijn vragen die zich niet laten wegpoetsen met een gezamenlijk griffiebericht. Op welk moment wisten Gemeentebelangen, CDA en VVD dat zij niet verder wilden met Pro en hoe verhoudt dat zich tot het protocol dat hun eigen lijsttrekkers op 9 maart tekenden? Op welk moment wist wethouder Olthof dat hij “volgend jaar ook” portefeuillehouder zou zijn en op welke informatie baseerde hij die zekerheid op 13 april, terwijl de verkenner nog aan het werk was?
En wie wijst nu de volgende procesbegeleider aan voor de onderhandelingen tussen de drie overgebleven partijen, op welke grond en wordt de raad daar in het openbaar bij betrokken of wordt ook dat onder elkaar geregeld in het Haagse achterkamertje in het gemeentehuis van Olst-Wijhe ? Dit zijn geen strikvragen. Dit zijn de gewone vragen die in een gewone democratie worden gesteld en beantwoord. In Olst-Wijhe blijven ze hangen.
Tot slot
Twaalf jaar coalitie van dezelfde drie partijen leert iets. Dat verhoudingen wennen. Dat afspraken over en weer gekend zijn zonder dat ze zijn opgeschreven. Dat “doorrrr” met drie r’en vanzelf spreekt.
Op 9 maart werd iets wel opgeschreven. Door alle vier lijsttrekkers ondertekend. Dat de grootste partij het voortouw neemt.
Een afspraak die werd getekend. En niet is gevolgd.
Vader en moeder van Olst-Wijhe, heette het in februari. Drieduizend kiezers wachten op hun ouders.
Voor het overige is het stil.
Of de Haagse achterkamer in Olst-Wijhe ook echt bestaat, zal de komende weken blijken.
