De afgelopen jaren merk ik dat het gesprek over vluchtelingen in Europa vaak draait om steden, politiek, integratie en werk. Maar er bestaat nog een andere laag van verhalen die bijna niemand ziet.
De verhalen van mensen van het platteland.
Mensen die van het ene platteland naar het andere verhuisden.
Van aarde naar aarde.
Een Syrische boer kwam niet als een leeg blad naar Europa.
Hij droeg complete seizoenen met zich mee. Stoffige wegen. Het geluid van hanen bij zonsopgang. De geur van regen boven tarwevelden. En vaders die naar hun land keken alsof ze naar hun eigen kinderen keken.
Dit is geen volledige autobiografie, en ook geen volledig verzonnen verhaal.
Het is een poging om dichter te komen bij de stille innerlijke verandering die veel mensen doormaken wanneer ze, jaren later, beseffen dat ze ergens tussen twee landschappen zijn blijven hangen.
Twee soorten stilte
Na meer dan tien jaar in Nederland wist de man niet meer precies wanneer de reis eindigde en wanneer het leven begon.
In het begin dacht hij dat hij slechts tijdelijk verdwaald was geraakt door de oorlog.
Een Syrische boer die ooit zou terugkeren.
Hij keek naar Nederlandse bomen zoals een vreemdeling kijkt naar het meubilair van een hotel.
Te netjes.
Te stil.
Zelfs het gras leek alsof het eerst toestemming van de gemeente kreeg voordat het mocht groeien.
In zijn eerste jaren droeg hij Syrië op een primitieve manier met zich mee, zoals een boer ongemerkt wat aarde in zijn jaszak draagt.
Alles vergeleek hij met zijn dorp van vroeger:
de kleur van het graan, de geur van regen, de vorm van de wolken, het geluid van een haan, zelfs de vermoeidheid van mannen aan het einde van de dag.
En hij dacht dat “platteland” overal ter wereld hetzelfde betekende.
Later ontdekte hij, langzaam zoals bomen groeien, dat ook landschappen hun eigen persoonlijkheden hebben.
Het Syrische platteland leek op een man die op een steen in de zon zit, zware thee schenkt en luid praat over land, seizoenen, politiek en oorlog.
Het Nederlandse platteland leek eerder op een lange man op een fiets, die eerst de weerapp controleert, meer naar de lucht kijkt dan praat, en precies weet hoeveel afstand hij tot de wereld moet bewaren.
In het begin was hij bang voor die stilte.
( Lees verder onder de foto)
De straten zonder littekens
Het verleden had zich in hem vastgezet tussen stoepen en straten.
Hij had zijn eigen idee over welke plekken respect verdienen.
Voor hem waren stoepen nooit zomaar nette stenen onder rustige bomen. Ze waren herinneringen.
Stoepen waren ooit breder geweest toen ze nog groen waren.
Diep als herfstwolken.
Vol van de waardigheid van wind, van de heiligheid van wonden en van dwalende blikken.
En in die eerste periode van culturele schok bleef één zin steeds op zijn lippen hangen:
“Deze stoepen zijn té schoon… daarom kan ik ze mijn volledige respect niet geven.”
Hij bedoelde de netheid zelf niet.
Wat hij voelde, zonder het goed te kunnen uitleggen, was dat plekken die nog nooit door pijn zijn doorkruist soms lijken alsof ze nog geen echte verhalen dragen.
Zelfs de koeien leken hier een stabiel staatsburgerschap en een betere zorgverzekering te hebben dan veel mensen die hij vroeger kende.
Maar de jaren doen vreemde dingen met een mens.
Langzaam begon hij kleine details te zien die hij eerder niet zag.
Ook de Nederlandse boer kijkt nerveus naar de lucht wanneer de regen te laat komt.
Ook hij weet wat het betekent wanneer een seizoen mislukt.
Ook hij voelt trots bij de eerste aar, de eerste bloem of het eerste kalf in de lente.
Er bestaat een taal tussen mensen van het land die geen vertaling nodig heeft.
En daarom gebeurde er soms iets vreemds in hem wanneer hij langs de velden van Olst liep.
Deze wegen voelden niet langer volledig vreemd.
Maar Syrië voelde ook niet volledig ver weg meer.
Alsof hij vastzat tussen twee landschappen.
Een landschap waaruit hij met geweld was vertrokken.
En een landschap dat langzaam zijn gewoontes, zijn stem en zijn manier van kijken naar het leven was binnengedrongen.
Zelf was hij ook veranderd.
De man die ooit in Nederland aankwam vol angst, woede en rauw heimwee bestond niet meer op dezelfde manier.
Oorlog verandert niet alleen steden. Oorlog verandert ook de volgorde van het hart.
Hij begon te begrijpen dat een mens niet altijd in één vaderland leeft.
Soms leeft hij in twee onvolledige vaderlanden tegelijk.
En soms verandert hij zelf in een brug tussen twee plekken, zonder zich volledig van één van beide los te kunnen maken.
Toen hij onlangs na lange jaren terugkeerde naar Syrië, ontdekte hij de hardste waarheid van allemaal.
Het dorp dat hij al die jaren in zich had meegedragen, bestond niet meer zoals in zijn herinnering.
En de man die ooit uit dat dorp vertrok, bestond zelf ook niet meer.
Pas daar begreep hij de echte betekenis van ballingschap.
Ballingschap is niet dat je ver van je land leeft.
Echte ballingschap is terugkeren… en ontdekken dat de tijd in stilte iedereen heeft omgeploegd.
