De Sallandse Geus: De Raad Olst-Wijhe weet niks en dat kost geld

Ze hebben een rekenkamer, hoor. Sinds 2024. Niet omdat het moest van de wet, dat moet allang. Maar omdat verschillende fracties er om bleven zeuren. En nu, eind oktober 2025, komt het eerste rapport (Klik hier). Over de informatiepositie van de raad. Moet je nagaan: de raad onderzoekt of de raad wel genoeg weet om z’n werk te doen.

De uitkomst? “In grote lijnen voldoende, maar ruimte voor verbetering.” Dat is gemeentetaal voor: het is een zooitje, maar we gaan netjes blijven.

Wat de rekenkamer vond (en wat ze niet durfden te zeggen)

Laten we beginnen met de cijfers. Want cijfers liegen niet, mensen wel. En over cijfers kun je discussiëren.

De griffie – dat zijn de ambtenaren die de raad ondersteunen – bestaat uit 2,6 mensen. Fulltime omgerekend dan. Voor een gemeente van 19.000 inwoners is dat volgens het rekenkamerrapport “alleszins redelijk”. De Vereniging van Griffiers vindt dat je overal minimaal 3 man nodig hebt, maar dat is een landelijke norm. En wij zijn geen Rotterdam.

Toch blijft het krap. De griffie heeft plannen voor een ‘oplegger’ bij elk raadsvoorstel – een kort overzicht dat raadsleden helpt door de ambtelijke taal heen te prikken. Bestaat nog niet. Te druk. “Geen capaciteit,” zeggen ze zelf.

De rekenkamer – heeft een budget van €18.476 per jaar. Dat is €1,02 per inwoner. Landelijk gemiddelde: €1,31. We zitten dus een kwart onder het gemiddelde. Is dat erg? Dat hangt ervan af. De rekenkamer is net begonnen. Dit is hun eerste rapport. Te vroeg om te zeggen of ze meer geld nodig hebben. Maar goedkoop zijn we wel.

Maar het wordt pas echt pijnlijk bij de fractievergoeding: €6.220 per jaar. Totaal! Voor alle fracties samen. Dat is 35 cent per inwoner. Het landelijk gemiddelde? €1,32. We zitten dus 75 procent onder de norm.

Laat dat even tot je doordringen. Als de VVD Olst-Wijhe of het CDA Olst-Wijhe een deskundige wil raadplegen over windmolens, of een onderzoekje wil laten doen naar de sporthalfinanciën “De Hooiberg”, dan hebben ze daar geen budget voor. Tenzij ze zelf in hun eigen portemonnee tasten.

En dan zijn er zeven fracties. Tel uit je winst.

Het opvallende is dat fracties die vergoeding nauwelijks gebruiken. In de praktijk wordt er bijna geen beroep op gedaan. Waarom niet? Vinden ze het bedrag te gering om zinvol te besteden? Weten ze niet dat het kan? Of begrijpen ze hun eigen rol niet goed? Het lijkt er sterk op dat men het wel erg gemakkelijk opvat. Wie zijn taak als volksvertegenwoordiger serieus neemt, zou juist elk middel benutten om het werk beter te doen.

Wat beloofd werd

In 2018 kwam Olst-Wijhe met een nieuw vergadermodel. Het BOB-model: Beeld, Oordeel, Besluit. Eerst wordt informatie gedeeld (beeld), dan debatteren raadsleden (oordeel), dan besluiten ze (besluit). Klinkt logisch. Doel was: betere debatten, meer participatie van inwoners, efficiënter vergaderen.

In diezelfde periode werd de griffie uitgebreid. Van nauwelijks 1 fte naar 2,6. Ambitieus. De gedachte: als we de raad beter ondersteunen, krijgen we betere politiek.

Er kwam een auditcommissie. Een werkgroep Vormvrijheid. Een presidium. Een agendacommissie. Een seniorenconvent. Allemaal om het functioneren van de raad te verbeteren.

En dan is er die raadskoffer. Bijzonder in Nederland. In Olst-Wijhe krijgen raadsleden niet alleen de raadsvoorstellen, maar ook de ambtelijke adviesnota’s die aan het college worden gegeven. Dus ze kunnen meelezen met wat ambtenaren écht denken over voorstellen. Dat is transparantie ten top.

Wat er gebeurde

Het BOB-model? Wordt als “oké” ervaren. Maar raadsleden zeggen ook: het zijn wel veel overleggen. Presidium, agendacommissie, auditcommissie, seniorenconvent, werkgroep Vormvrijheid, beeldvormende bijeenkomsten, oordeelsvormende vergaderingen, besluitvormende vergaderingen. Dan heb je het nog niet over fractievergaderingen en het contact met inwoners.

Een raadslid werkt gemiddeld 20 uur per week, zegt landelijk onderzoek. Voor €1.080 per maand in kleine gemeenten. Dat is zo’n €12,50 per uur. En dan verwachten we dat ze complexe dossiers begrijpen over jeugdzorg, omgevingswet, en energietransitie.

Collegeleden ervaren het BOB-model soms als beperkend. Door die strikte fasering – eerst beeld, dan oordeel, dan besluit, kunnen ze raadsleden minder makkelijk informeel bijpraten. De oplossing? Nog een overleg erbij: de ‘informerende raadsbijeenkomst’. Maar met weer een extra vergadering wordt vooral gepraat, niet gedaan….

Die raadskoffer, die zoveel transparantie beloofde? Heeft twee kanten. Ambtenaren zijn voorzichtiger geworden in hun adviezen. Want ja, als de raad meeleest, durf je minder kritisch te zijn of alternatieven te noemen. Het rapport noemt het netjes: “De gerealiseerde transparantie gaat wellicht ten koste van de kwaliteit in de besluitvorming.”

Vertaling: we wilden openheid, maar nu houden ambtenaren hun mond

Wat je er als bewoner van merkt

Niks. En dat is precies het probleem.

Je merkt niet dat raadsleden worstelen om voorstellen te begrijpen. Je merkt niet dat oppositiefracties geen geld hebben voor onderzoek. Je merkt niet dat de griffie te klein is om dossiers uit te pluizen.

Wat je wél kunt merken:

– Dat er besluiten vallen over bijvoorbeeld windmolens of de sluiting van de bibliotheek, terwijl niet alle vragen gesteld zijn.
– Dat veilige fietsroutes voor kinderen blijven liggen, omdat niemand de tijd heeft om erop te duwen.
– Dat huizen leegstaan, winkelpanden verloederen en straten langzaam rotte kiezen in de buurt worden.
– Dat de oppositie vlak blijft, want zonder geld of mensen kun je moeilijk tegengas geven.

Je merkt niet dat het fout gaat. Je merkt dat het gewoon… doorgaat. En dat is erger.

Kijk maar om je heen in Olst-Wijhe: de leegstaande panden aan de Langstraat in Wijhe, de versleten sporthal De Hooiberg, plekken die ooit vol leven waren maar nu langzaam wegzakken. Dat is niet alleen zonde, dat is het stille teken dat er iets misgaat.

Wat ze hadden kunnen doen (en niet deden)

Tien Nederlandse gemeenten gebruiken sinds 2025 een AI-systeem (MAAT genaamd) dat alle raadsinformatie doorzoekbaar maakt. Tekst, audio, video. Een raadslid kan vragen: “Wat is er de afgelopen twee jaar gezegd over de sporthal De Hooiberg?” en krijgt binnen drie seconden alle relevante stukken, met samenvattingen. Kost €15.000-30.000 per jaar. Voor onze gemeente zou dat ongeveer 85 cent per inwoner zijn, minder dan wat we nu tekort komen op de rekenkamer.

Staat niet in het rapport…..

Utrecht heeft een model waarbij raadsleden vertrouwelijk advies kunnen opvragen bij ambtenaren, zonder dat het college meekijkt. Dat lost het raadskoffer-probleem op: ambtenaren kunnen weer vrijuit adviseren.

Staat niet in het rapport……..

Intergemeentelijke samenwerking: Hattem, Oldebroek, Nunspeet en Elburg werken samen aan raadsleden-trainingen. Waarom niet verder gaan? Deel een senior-beleidsadviseur voor complexe dossiers. Scheelt geld, levert expertise.

Staat niet in het rapport…….

56 Nederlandse gemeenten hebben sinds 2022 een raadsakkoord in plaats van een coalitieakkoord. Effect: minder fractiegevecht, meer samenwerking, efficiënter. In een kleine gemeente met zeven fracties zou dat veel overlegstructuren overbodig maken.

Staat niet in het rapport…….

Het rapport is netjes. Grondig. Goed onderzocht. En volledig tandeloos.

En toen kwam de reactie van het college

Half september, twee weken na het rapport, kwam de bestuurlijke reactie. Burgemeester Sietske Poepjes tekent ervoor. De toon is voorspelbaar: “Het college onderschrijft het belang van een sterke informatiepositie” en “herkent zich in het overwegend positieve beeld.”

Van de acht aanbevelingen zijn er drie vooral voor de raad zelf (logisch, over hun eigen overlegstructuren gaat het college niet). De andere vijf worden “overgenomen”.

Maar wat staat er in die reactie? “Het college is in gesprek met de gemeentesecretaris over structurele kwaliteitsverbetering. De ambtelijke organisatie is al gestart met het implementeren van maatregelen, zoals het actualiseren van formats voor college- en raadsvoorstellen en het voorbereiden van trainingen.”

Formats actualiseren. Trainingen voorbereiden……..

Nergens een concreet bedrag. Nergens een deadline. Nergens: “We gaan de griffie uitbreiden naar 3 fte” of “We verhogen de fractievergoeding naar het landelijk gemiddelde”.

Het college Gemeente Belangen Olst-Wijhe, VVD Olst-Wijhe en CDA Olst-Wijhe? wil “samen met de raad afspraken maken over de informatievoorziening.” Mooi. Maar wanneer? En met welk budget?

De reactie eindigt met: “Dit rapport zien wij als een stimulans om, samen met de raad en de organisatie, te blijven werken aan een transparante, tijdige en kwalitatieve informatievoorziening.”

Een stimulans….. Blijven werken…… Samen……

Allemaal waar. Allemaal vriendelijk. Allemaal te vrijblijvend.

Waar het echt om gaat

Er staat een zin in het rapport die je moet onthouden: “Verschillende respondenten constateren dat mede vanwege de beperkte omvang van de gemeentelijke organisatie de kwaliteit van de producten, waaronder voorgenomen college- of raadsbesluiten, soms te wensen overlaat.”

Gemeentetaal. Vertaling: onze organisatie is te klein, dus de kwaliteit is belabberd.

En daar ligt de kern. Olst-Wijhe wil functioneren als een volwaardige gemeente met alle taken die Den Haag op ons afschuift – jeugdzorg, WMO, Omgevingswet, duurzaamheid, woningbouw, maar we doen dat met de capaciteit van een groot dorpsbestuur.

Dat kan niet. Dat gaat niet.

Is dat erg genoeg om er iets aan te doen? Dat is de vraag die het rapport oproept maar niet beantwoordt.

Wat de Sallandse Geus ervan denkt

Dit rapport is geen wake-up call. Het is een vriendelijke herinnering.

De raad functioneert. De democratie werkt. Niemand wordt bedonderd. Maar het kan beter. En dat “beter” kost nou eenmaal geld.

Hoeveel? Laten we eerlijk zijn. Om de fractievergoeding op het landelijk gemiddelde te krijgen: €18.000 erbij per jaar. Om de griffie naar 3 fte te brengen: ongeveer €40.000 erbij. Rekenkamerbudget naar het gemiddelde: €5.000 erbij. Totaal: €63.000 per jaar. Dat is €3,50 per inwoner. Een lauw biertje aan de bar (Drie lauwe biertjes en een feest waar niemand wil dansen)!

Klinkt als veel. Is minder dan 0,1 procent van de gemeentebegroting.

De vraag is niet: kunnen we dat betalen. De vraag is: willen we dat betalen.

Want er is een alternatief. We kunnen ook zeggen: jongens, we zijn een kleine gemeente, we doen het met wat we hebben, en als het af en toe rommelt dan is dat maar zo. Niks mis mee. Sallandse nuchterheid.

Maar zeg het dan….

Zeg dan: we investeren bewust niet in extra raadsondersteuning, want we vinden het huidige niveau voldoende. Zeg dan: we vragen raadsleden om 20 uur per week te werken voor €12,50 per uur, en we vinden dat acceptabel. Zeg dan: oppositiefracties krijgen €500 per jaar, en als ze meer willen weten moeten ze zelf maar betalen.

Dat zijn legitieme keuzes. Maar maak ze dan expliciet.

Nu krijgen we acht aanbevelingen die neerkomen op: doe hetzelfde maar dan beter. Minder overleggen (maar welke dan?). Betere informatie (maar hoe dan?). Meer investeren (maar hoeveel dan?).

Het college zegt: we nemen de aanbevelingen over. Prima. Maar zonder concrete bedragen en deadlines is dat een vrijblijvende intentieverklaring.

De raad zegt: we gaan ermee aan de slag. Mooi. Maar als je die fractievergoeding niet gebruikt, waarom zou je er dan meer van willen?

De inwoners zeggen: meestal niks. Want meestal merken we er niks van. Of toch wel?

En zo gaat het door.

De lastige waarheid

Misschien moeten we gewoon accepteren dat Olst-Wijhe te klein is voor sommige ambities. Dat we niet álle taken even goed kunnen doen. Dat democratie hier anders werkt dan in Zwolle of Deventer.

Dan zijn er twee opties:

Optie 1: We investeren. Echt investeren. Niet symbolisch €5.000 erbij, maar structureel die €60.000 per jaar voor griffie, fracties en rekenkamer. Dan kunnen we zeggen: we zijn klein, maar we doen het goed.

Optie 2: We delen taken met buurgemeenten. Een griffie met Raalte en Oldebroek. Een rekenkamer voor de hele regio. Een gedeeld expertisecentrum. Dat scheelt geld én levert kwaliteit.

Optie 3: We zeggen tegen Den Haag: jongens, die decentralisaties, leuk bedacht, maar zonder geld komt er niks van terecht. Geef ons meer, of neem taken terug.

Maar optie 4 – niks doen en hopen dat het goed komt – die staat niet in het rapport. En terecht.

De oproep en verkiezingen maart 2026

Het rekenkamerrapport zegt: “In grote lijnen voldoende, maar ruimte voor verbetering.”

De Sallandse Geus zegt: dat is te vrijblijvend.

Let op. Over een paar maanden, als de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026 dichterbij komen, zal het college trots vertellen, waarschijnlijk met een glimlach, misschien met een persbericht: “De OZB gaat dit jaar niet omhoog.”

Maar dat is niet het hele verhaal. Achter die bevroren OZB schuilt iets anders: minder geld om plannen goed te onderzoeken, minder ondersteuning voor raadsleden die jouw en mijn belangen moeten bewaken, minder scherpte in de besluiten die jouw en mijn dagelijks leven raken.

Voor inwoners betekent dat iets heel tastbaars. Besluiten over windmolens zonder dat alle gevolgen zijn bekeken. Leegstaande panden die langzaam verloederen, omdat er geen tijd of geld is om oplossingen te zoeken. Geen budget om te kijken hoe kinderen veiliger naar school kunnen fietsen. En een bibliotheek, zwembad, vrijwilligers die onder druk blijven staan, omdat niemand de cijfers echt heeft doorgerekend.

Dat is het verhaal dat je niet hoort. Het verhaal dat tussen de regels van het rekenkamerrapport staat. Een lagere OZB lijkt prettig, maar de prijs die je betaalt, is een zwakkere democratie en minder aandacht voor de plek waar jij woont.

En dan volgt applaus. Want niemand wil meer betalen, zeker niet in tijden waarin alles duurder wordt.

Dan weten we tenminste waar we aan toe zijn.

Want nu zitten we in niemandsland. De raad weet dat het beter kan. Het college weet dat het beter kan. De ambtenaren weten dat het beter kan. Maar niemand maakt de keuze om er ook echt werk van te maken.

Dat is geen schandaal. Dat is geen drama. Dat is gewoon.……. jammer.

De Sallandse Geus kijkt terug. En onthoudt. En wat gezegd moet worden? Dan zeggen we ‘t.