Stemleeftijd verlagen kan zorgen voor een groener kabinet

Het blijft een grote discussie of de stemleeftijd in Nederland moet worden verlaagd. De een vindt het belangrijk dat jongeren hun stem mogen laten horen en al op jonge leeftijd betrokken raken bij de samenleving. De ander is van mening dat het brein van jongeren nog niet volledig ontwikkeld is om hun stem te laten horen.

Daarbij voelt de ene jongere zich nog te onzeker om te stemmen, terwijl de andere juist te popelen om naar de stembus te gaan. Als jongeren mochten stemmen zou de uitslag wel eens heel anders worden. Veel jongeren zouden namelijk op onderwerpen die belangrijk zijn voor hun toekomst stemmen en zouden daarom veel groener kiezen.

Waarom is het stemrecht nog niet verlaagd naar 16 jaar?

Tegenstanders van het verlagen van het kiesrecht van de stemleeftijd naar 16 jaar wijzen vaak op de neurologische ontwikkeling van jongeren, volgens De Universiteit van Amsterdam. Volgens de tegenstanders zijn de hersenen op die leeftijd nog niet volledig ontwikkeld, waardoor jongeren gevoeliger zouden zijn voor impulsief gedrag. Daarnaast zouden 16-jarigen nog onvoldoende kennis hebben van politiek, dit heeft gevolgen op hun stem, zeggen de tegenstanders. Uit onderzoek blijkt dat het verlagen van de stemleeftijd het eenvoudiger maakt om jongeren (bijvoorbeeld op school) te stimuleren om daadwerkelijk te gaan stemmen.

De voorstanders van het kiesrecht, om de stemleeftijd te verlagen naar 16 jaar. Zeggen dat het stemrecht geven aan jongeren op den duur een positief effect heeft op het verkiezingsproces, omdat zo actief burgerschap binnen een democratie op jonge leeftijd wordt gestimuleerd. Volgens politicoloog Sarah de Lange speelt onderwijs een belangrijke rol. “Op je 18^e ben je vaak net aan een nieuwe opleiding begonnen of werk je al. Op je 16^e heb je nog verplichte vakken zoals, maatschappijleer en geschiedenis. Die kennis is dan nog vers, waardoor je vaak meer weet dan op je 18^e. Die informatie is op dat moment beter verankerd.”

Kijkt de politiek alleen naar het nu, of ook naar de stemmers van de toekomst?

“Ik vraag mij af of er veel gekeken wordt naar de jeugd of dat er vooral gekeken wordt naar het nu en de samenleving op dit moment. Terwijl wij eigenlijk de volgende generatie zijn.” Dat zegt de 16-jarige Julia, die vwo-leerling is aan de Pius X in Bladel, bij EenVandaag.

Iris Andriessen, onderzoeker aan de Fontys Hogeschool Pedagogiek, heeft onderzoek gedaan onder meer dan 800 kinderen en jongeren tussen de 7 en 25 jaar. “We lazen in de krant veel ontwikkelingen die kinderen en jongeren raken. Tegelijkertijd zien we dan politici kinderen en jongeren niet in hun beslissingen meenemen”, vertel Andriessen.

De meeste jongeren willen enerzijds heel graag meepraten in de politieke discussie, anderzijds ziet Andriessen weinig zelfvertrouwen onder jongeren als het gaat om hun politieke kennis. De 16-jarige Iris, die ook vwo-leerling is aan de Pius X in Bladel, voelt niet genoeg vertrouwen om keuzes te maken. “Voor ons valt er tot nu toe nog niet veel te stemmen, omdat we nog te weinig kennis over de politiek”, zegt Iris.

Jongeren zien zichzelf als de generatie van de toekomst, maar vinden dat het veel te weinig over hen gaat in het politieke debat. Zo horen ze nooit het woord ‘jongeren’, en ze mogen pas stemmen als ze 18 jaar zijn. “De jeugd heel letterlijk geen stem”, zegt Andriessen.

Onderzoek naar de generatieverschillen

Vanouds geloofde men dat jongeren zich niet interesseerden voor de politiek, maar tegenwoordig zien we dat ze het voortouw nemen en krachtige eisen stellen als het gaat om gelijke rechten voor vrouwen en mannen, maatregelen tegen klimaatverandering en een verbod op onbetaalde stages, schrijft het youth.europa.eu. Sarah de Lange doet samen met collega-politicoloog Wouter van der Brug en een groep PhD’s onderzoek naar het stemgedrag van jongere versus oudere generaties.

“We weten al dat jongeren anders stemmen, bijvoorbeeld vaker op groene partijen. Onze vraag is of de factoren die hun stemgedrag bepalen ook verschillen van die van oudere kiezers.” In landen waar jongeren vanaf 16 jaar mogen stemmen (bijv. Oostenrijk, sommige deelgebieden in Duitsland, Schotland) blijkt dat jonge kiezers vaak ander stemgedrag vertonen dan oudere generaties. Onderzoek vond dat hun “vote-choice quality” niet slechter is – ze stemmen even goed op basis van inhoud. “Oudere generaties zijn gevormd in een tijd waarin klasse en religie belangrijk waren, terwijl jongeren volwassen worden in een tijd van polarisatie en sociaal-culturele tegenstellingen. Daarom spelen waarschijnlijk andere thema’s een rol in hun stemgedrag.”

Het is overigens niet zo dat de verkiezingsuitslag er héél anders uit zou komen te zien als jongeren mogen stemmen, want ook is onderzocht dat ouders vaak hun stemgedrag laten afhangen van wat hun kinderen zouden stemmen.

Het is hoog tijd om het stemrecht te verlagen naar 16 jaar

Marit, lid van de jongerenraad van Zwolle. vindt dat het hoog tijd is om het stemrecht te verlagen naar 16 jaar. Ze merkt dat jongeren veel meer meekrijgen van de maatschappij dan volwassenen vaak denken. “Je ziet ook dingen die fout gaan of waarvan je denkt: waar zijn ze nou mee bezig?” Deze beleving komt overeen met onderzoek dat laat zien dat jongeren zich meer betrokken voelen bij politiek wanneer ze daadwerkelijk mogen meebeslissen.

Volgens Marit zouden jongeren vooral stemmen op thema’s die hun toekomst bepalen. Dat jongeren meer ‘groen’ stemmen wordt ook bevestigd in het youth.europa.eu onderzoek: jongeren richten zich vaker op onderwerpen zoals klimaat en ongelijkheid. Toch verwacht Marit niet dat jongeren massaal dezelfde kant op gaan. “Als jongeren van 16 mogen stemmen, denk ik dat er veel rechts gestemd gaat worden. Maar dan wel op partijen die ook onderwerpen bespreken die over jongeren gaan.” Dat beeld sluit aan bij politicologische studies die laten zien dat jongeren niet homogeen stemmen, maar wel andere prioriteiten hebben dan oudere generaties.

Marit benadrukt daarnaast hoe belangrijk het is dat jongeren betrokken worden bij politieke discussies. “Ik vind dat ze jongeren veel meer om hun mening moeten vragen.” Ze benadrukt dat volwassenen niet altijd goed kunnen inschatten wat jongeren nodig hebben. “Een man van 50 kan wel praten over jongeren, maar weet natuurlijk niet wat voor jongeren echt van belang is, want hij leeft dat leven niet. Dus ik vind dat er meer onderzoek moet worden gedaan, en jongeren om hun mening moet worden gevraagd” Volgens het onderzoek van Andriessen herkennen veel jongeren dit: ze voelen zich in debatten nauwelijks aangesproken. Tot slot zegt Marit dat jongeren vanaf jongs af aan meer over politiek moeten leren — een standpunt dat wordt gedeeld door wetenschappers die pleiten voor politieke educatie op jonge leeftijd.