Er is eigenlijk maar één argument tegen circulariteit: het natuurkundig verschijnsel entropie: uiteindelijk valt alles uiteen. Soms gaat dat (te) snel maar het kan ook erg lang duren. In dat laatste geval is er geen zinnig excuus om niet zuinig om te gaan met schaarse materialen.
Waarom zouden we grondstoffen versneld uitputten als we ook kunnen vertragen, door materialen te hergebruiken en producten te herstellen? Dat spaart niet alleen voorraden grondstoffen, maar ook milieu en klimaat. Dat circulariteit “te duur” zou zijn, is vooral een kwestie van prioriteiten — en van het wegkijken van de kosten van niets doen. Dat deze kosten hoog zijn blijkt wel weer uit het onlangs gepubliceerde rapport van de Rekenkamer over de schade door industriële lozingen[1].
[1] Algemene Rekenkamer, Focus op industriële lozingen, Den Haag, maart 2026 https://www.rekenkamer.nl/documenten/2026/03/04/focus-op-industriele-lozingen
Het is waar we voor kiezen. En precies dat staat weer voor de deur. Over een paar dagen kiezen we weer kiezen een nieuwe gemeenteraad. Zeven politieke partijen hebben in hun verkiezingsprogramma’s opgeschreven wat zij de komende vier jaar van plan zijn. De vraag is: geven die plannen daadwerkelijk een impuls aan een circulaire economie?
Gemeenten hebben een grotere invloed op de circulaire economie dan wordt gedacht. Ongeveer de helft van de ruim 80 miljard euro aan overheidsaanbestedingen in Nederland komt voor rekening van gemeenten. Zo’n 40 miljard euro dus. Via aanbestedingen voor infrastructurele werken of inkoop voor de eigen bedrijfsvoering, kunnen gemeenten circulaire eisen stellen. Door circulaire beoordelingscriteria op te nemen in inkoopvoorwaarden, stimuleer je niet alleen een circulaire economie maar draag je ook bij aan een toekomstbestendig bedrijfsleven.
Maar daar stopt het niet. Ook bij het verstrekken van vergunningen voor nieuwe bedrijventerreinen kan circulariteit het uitgangspunt zijn. Door te eisen dat bedrijfspanden zo worden ontworpen en gebouwd dat materialen na sloop herbruikbaar zijn. Of door als norm te stellen dat uitsluitend hernieuwbare en duurzame energie wordt gebruikt en dat materiaalkringlopen zo veel mogelijk worden gesloten.
De gemeenteraadsverkiezing is meer dan een keuze voor personen of partijen. Het is een keuze voor een richting. Gaan we door op de lineaire snelweg van nemen, gebruiken en weggooien? Of nemen we de circulaire afslag?
Je kunt verkiezingsprogramma’s eenvoudig scannen op woorden als ‘duurzaamheid’ en ‘circulariteit’ — inclusief taalkundige variaties. Dat heb ik gedaan. Voor de volledigheid heb ik ook het aantal pagina’s van elk programma meegeteld. Want hoe dikker het document, hoe groter de kans dat de zoekterm ergens opduikt. Als je duurzaamheid per kern van de gemeente apart bespreekt — alle negen — dan tikt dat lekker aan.
Maar wat zegt het aantal vermeldingen werkelijk? Het kan net zo goed een vorm van greenwashing zijn. Duurzaamheid en circulariteit klinken goed en doen het goed bij de burger. De echte vraag is: wat zijn de concrete plannen? Welke eisen worden gesteld? Welke maatregelen worden genomen?
Blijft het bij fraaie volzinnen, dan weet je hoe laat het is.
Niettemin heb ik de inventarisatie gemaakt. Gecorrigeerd naar het aantal pagina’s zijn GL-PvdA de koplopers. In absolute aantallen is D66 kampioen. BBB en VVD vormen samen de bodem.
Positief is dat bij de meeste partijen duurzaamheid op de agenda staat, en in iets mindere mate ook circulariteit. Nu nog de stap van woorden naar daden. Want uiteindelijk gaat het niet om woordentellingen, maar om toekomstbestendigheid en bestaanszekerheid — van onszelf en van onze leefomgeving.
Of dat gaat lukken? De keuze is aan ons.
