Het is een bijzondere film, omdat je één koe, met een naam, dus een individu, van heel dichtbij volgt.
Een documentaire lang een koe volgen. Eén koe. Koe Luma. Luma woont op een enorm grote boerderij in Engeland. Je ziet Luma kalveren, eten, gemolken worden. Ze wordt door vieze gangen en hekken gedreven, nagekeken en geinjecteerd door de dierenarts. Ze kan in de zomer rustig grazen en herkauwen in de wei. En als haar uier en poten na haar zesde keer kalven (in zes jaar) het niet meer aankunnen krijgt ze een genadeschot.
Tja, ik was er nog een poos stil van. De mensen om mij heen ook. En ik dacht nog: “nooit meer melk of vlees….”. Maar toen ontspon zich het gesprek tussen presentator Harrie Kiekebosch en Rick Huis in’t Veld, een biologische boer uit Lettele. Hij vertelde dat het bij hem op de biologische Melkbrouwerij toch wel anders toegaat. Zijn 55 koeien zijn bijna altijd buiten. De hoorns worden niet weggebrand, ze krijgen niet standaard medicijnen. En ze hebben de ruimte: een hectare per koe. Kortom: de bedrijfsvoering wordt aangepast aan de koe, en niet andersom.
In de zaal bleken meerdere boeren aanwezig, ook biologische, die het verhaal konden aanvullen en bevestigen. Maar zelfs voor gangbare boeren was het getoonde beeld te vies en te somber. Mooie vragen kwamen er, zoals: “heeft een koe emotie?”. En: “waar heeft een koe meer last van: als je het kalf na een paar uur, of na een paar maanden weghaalt?” En: hoeveel biologische boeren zou Nederland moeten hebben als we niet exporteren, maar voor eigen voeding zorgen?”.
De stilte van het begin maakte plaats voor een levendig gesprek, zeker ook tijdens de borrel na afloop. En toen ik naar huis liep dacht ik: “ik zal echt alleen nog maar biologisch vlees en melkproducten kopen”.
2 reacties
Fransjan de Waard, Klimaatburgemeester van Olst
Ik heb me dik 30 jaar als ondernemende eigenheimer met de voedseltransitie beziggehouden, en heb in 2014 de Amerikaanse boer Joel Salatin voor t eerst naar Nederland gehaald om hem zijn eigen ervaringen met tientallen boeren en agroprofs te laten delen – als één van de mondiale pioniers van de regeneratieve landbouw . Een aantal van zijn innovaties hebben inmiddels de weg naar bredere toepassing gevonden, zoals stripbegrazing (‘mob grazing’), kruidenrijk grasland (‘salad bar’) en de kippentractor (‘egg mobile’). Daarmee weten sommige boeren voor zichzelf in elk geval wat ruimte te scheppen. Maar het grotere systeem zit vast op kapitaal, macht, regelgeving, grondbeleid, waarop je zelf als boer niet of nauwelijks echt van invloed kunt zijn. Daarom was ik ook niet heel verbaasd dat het gesprek achteraf in wezen niet heel anders is dan t dik 10 jaar terug was….
En blijkbaar vinden we t nog heel moeilijk om t te hebben over gevoeliger dimensies, zoals onder de noemer van dierenwelzijn – duidelijk n insteek van de filmmakers. Wat we Luma zagen doen nadat haar (in de film) eerste kalf was weggehaald, was in mijn ogen dat ze wezenloos voor zich uit stond te staren, terwijl alle koeien om haar heen stonden te eten. Van dat, en meer van zulke momenten werd in de zaal gezegd dat de film haar ‘humaniseerde’, en dat koeien dat helemaal niet doen, want ze vreten of ze herkauwen. Maar dat is natuurlijk gewoon gefilmd zoals het zich voordeed… Rick zei ook dat studenten met n opdracht om 2 uur in de wei alles te noteren wat ze zien, dingen zien die hij niet ziet, gewoon omdat ze dan heel zorgvuldig kijken.
Van andere mensen kunnen we ook niet alles ‘lezen’, maar als we willen, kunnen we dat wel beter leren. En waarom aarzelen bij de vraag of dieren emoties hebben? Een paar weken terug is Jane Goodall naar haar laatste rustplaats gebracht, en als er nu iets is dat zij de wereld heeft laten zien, is dat zoogdieren als chimpansees allerlei complexe emoties hebben en die uiten op manieren die je kunt leren lezen. En vooral het idee dat ze géén emoties hebben… hoezo hebben we t dan de hele dag over wat onze huisdieren allemaal meemaken en voelen en ‘denken’?
Kalfjes bij de koe – het blijkt heel lastig. Nu ken ik juist een boer in de Achterhoek die dat al heel lang doet, dus dat is voor mij n referentie. Ooit was ik in Engeland op n boerderij, waar de boer n openbaring had toen een koe over een hek sprong omdat ze verderop haar kalf zag lopen. Hij verdiepte zich erin, en concludeerde: als een kalf zo jong gescheiden wordt, weet ze niet waarom ze bestaat. Dat mag wel even tot ons doordringen. Ook om opnieuw te kijken naar de argumentatie dat een koe emotioneler is als ze haar kalf na 3 maanden alsnog kwijtraakt, dan als dat op dag 1 na de geboorte gebeurt. Want de koe zal emotioneler zijn – iets dat ‘in het wild’ ook zou gebeuren – maar voor het kalf maakt dat natuurlijk verschil. En dat kalf is straks die koe. Die al dan niet bestaansgrond heeft ervaren.
En nog wat. Wonderlijk hoe veel mensen, ook Harrie en Rick, vaak naar een koe verwijzen als naar een ‘hij’. Terwijl men ze in de film alsmaar ‘girl’ noemt. En terwijl het volwassen vrouwtjesdieren zijn. Wat zou het nou zo moeilijk maken om ze correct aan te spreken?
Anny Legebeke
Hanneke, bedankt voor je persoonlijke terugblik op de filmavond Cow; het was idd na de introductie van mij als Klimaatburgemeester al vrij snel doodstil in de zaal, de beelden van Koe Luma leek bij velen echt binnen te komen. Een ieder had daar zo zijn/haar eigen gevoel bij.
Mooi hoe je weergeeft hoe het gesprek hierna verliep tussen de gespreksleider Harrie Kiekebosch en de biologische boer Rick Huis in ‘t Veld ; de bezoekers kwamen met vele vragen en inzichten over hun eigen veeteelt bedrijf.
Ik vond het bijzonder dat er zoveel belangstellenden deze filmavond hebben bezocht.
Er werd nagepraat met een dankje en drankje; deze wijze film met Q&A is voor herhaling vatbaar.
Dank aan allen die hier een succes van hebben gemaakt.
Anny Legebeke 🍀👩🌾🍀
Klimaatburgemeester van Raalte