Bomen van hier
Een autochtone boom is een boom van eigen bodem. Geen exoot, geen import, maar een soort die na de laatste ijstijd op eigen kracht naar Nederland kwam — zo’n 9000 jaar geleden.
“Ze hebben zich hier ontwikkeld, in dit klimaat, op deze grond,” zegt Halman. “En daardoor zijn ze sterker, veerkrachtiger en onmisbaar voor de biodiversiteit.”
Hij haalt een voorbeeld aan dat iedereen kent: de Amerikaanse eik.
Die groeit snel en levert goed hout. Maar hij biedt nauwelijks leven. “Een inheemse zomereik huisvest ruim 400 soorten insecten. De Amerikaanse slechts twaalf. Dat zegt alles.”
Een boom is dus niet zomaar een boom. Hij is een huis, een supermarkt en een kraamkamer tegelijk. En het maakt verschil wie er de sleutel van heeft.
Eeuwig leven door verjonging
Salland kent bomen die ouder zijn dan kerken. Sommige eiken op de Sallandse Heuvelrug zijn wel drie duizend jaar oud. Dat kan alleen omdat ze telkens weer worden “afgezet”: tot vlak boven de grond afgezaagd, waarna ze opnieuw uitlopen.
(lees steeds verder onder de foto)
“Dat lijkt misschien barbaars,” zegt Halman, “maar het is juist levensreddend. Door af te zetten verjongt de boom zijn structuur en wortelstelsel. Doe je dat consequent, dan kan hij in principe eeuwig blijven leven.”
Hij noemt een es in het buitengebied van Raalte als voorbeeld — een stam van meer dan 800 jaar oud, nog altijd levend. “Elke keer opnieuw beginnen. Dat is de kracht van verjonging. Daar kunnen wij als mens nog wat van leren.”
Het DNA van de streek
Gé werkt voor Landschap Overijssel mee aan het in kaart brengen van autochtone bomen. Dat is geen romantisch project, maar precies en wetenschappelijk werk.
Via oude kaarten — sommige terug tot 1850 — en DNA-onderzoek wordt bepaald welke bomen écht autochtoon zijn. Van die bomen worden vervolgens zaadjes verzameld, die in de kwekerij bij Roggebotzand gekoeld en opgekweekt worden.
Zo ontstaat nieuw plantgoed uit het genetisch erf goed van Salland.
“Je kunt dan zeggen: deze eik, deze es of meidoorn stamt rechtstreeks af van bomen die hier al stonden toen er nog geen mens met een kettingzaag bestond.”
Die kennis is goud waard, vindt hij. “Want als we de toekomst van onze natuur serieus nemen, moeten we beginnen bij haar verleden.”
De verantwoordelijkheid van gemeenten
Steeds meer gemeenten kopen tegenwoordig autochtoon plantmateriaal aan. Zwolle is volgens Halman een goed voorbeeld: daar wordt systematisch onderzocht waar de oudste stoven en hakhoutstammen staan, en waar zaadwinning mogelijk is.
Maar in andere gemeenten is die aandacht nog ver te zoeken.
“In Raalte zie ik van alles de grond uitkomen: van beuken tot Amerikaanse eiken. Mooi hoor, maar niet altijd doordacht. Als je zegt dat je biodiversiteit belangrijk vindt, moet je beginnen bij wat je in de grond zet.”
En dan niet alleen bomen, benadrukt hij. Ook struiken, hagen en plantsoentjes verdienen aandacht. “Een gazon met wat sierstruiken is doods. Maar zet er een autochtone meidoorn of rode kornoelje tussen, en je hebt een stukje levende geschiedenis.”
Kennis als wortel van beleid
Halman wil vooral één ding bereiken: dat gemeenten en projectontwikkelaars zich laten voorlichten.
“Veel beslissingen worden uit gewoonte genomen: snel groeiende soorten, makkelijk te kweken, goedkoop in aanschaf. Maar goedkoop is kwetsbaar. Een autochtone boom kost misschien iets meer, maar blijft generaties staan. Hij past zich aan, overleeft stormen en ziekten, en versterkt de biodiversiteit.”
Zijn boodschap is nuchter en Sallands tegelijk:
“We hoeven het niet exotischer te maken dan het is. De natuur weet zelf wel wat hier thuishoort. Wij moeten alleen weer leren luisteren.”
Bomen als geheugen van de streek
In het gesprek met Halman hoor je iets doorklinken dat verder gaat dan ecologie.
Het gaat over identiteit. Over het besef dat de bomen van hier ook dragers zijn van ons verhaal.
Wie ze kapt en vervangt door snelle groeiers, zaagt aan zijn eigen geschiedenis.
Wie ze plant en verzorgt, laat wortels verder groeien — letterlijk en figuurlijk.
Halman zegt het eenvoudig: “We hebben geen nieuwe wereld nodig, alleen oude wijsheid die we opnieuw durven gebruiken.”
📍 Dit artikel is gebaseerd op een gesprek in de podcastreeks De Groene Bank, waarin Harrie Kiekebosch spreekt met Gé Halman over de betekenis van autochtone bomen in Salland. De aflevering is hier te beluisteren
