Een teler in het Limburgse Sevenum mag van het gerechtshof de komende drie jaar geen gewasbeschermingsmiddelen gebruiken bij de teelt van lelies. De reden? Er is niet onderzocht of deze middelen bijdragen aan het ontstaan van parkinson, ontwikkelingsstoornissen of andere neurodegeneratieve ziekten. En dat is in strijd met Europese regelgeving, aldus het hof.
Het hof legt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de boer, maar ook bij de Nederlandse staat. Die zou geen adequate wetgeving hebben om kwetsbare groepen zoals kinderen, zwangere vrouwen en ouderen te beschermen. De wetgeving schiet tekort, terwijl het voorzorgsbeginsel juist verplicht tot terughoudendheid bij twijfel over gezondheidsrisico’s.
(Lees verder onder afbeelding)
“Een teler moet kunnen vertrouwen op veilige toelatingen,” oordeelt het hof. Maar dat vertrouwen blijkt onterecht.
Pesticidengebruik in cijfers: lelies spuiten 114 kilo per hectare
De uitspraak is mede gebaseerd op cijfers over het enorme pesticidengebruik in de lelieteelt. Lelietelers gebruiken gemiddeld 114 kilo per hectare, tegenover bijvoorbeeld 25 kilo bij tulpen, 8 kilo bij aardappelen en slechts 3 kilo bij tarwe. De zaak werd aangespannen door omwonenden, gesteund door de coalitie Aardige Buren. Zij hopen dat de overheid nu eindelijk actie onderneemt.
(Lees verder onder afbeelding)
Aardappelen: elke vijf dagen spuiten tegen ziektes
Niet alleen lelies zorgen voor problemen. In de gangbare aardappelteelt wordt vaak elke vijf tot zeven dagen gespoten: tegen schimmels (zoals phytophthora), insecten (bladluis, coloradokever), onkruid, en zelfs met loofdoodmiddelen om de oogst te vergemakkelijken. Niet omdat er al problemen zijn, maar uit voorzorg.
(Lees verder onder afbeelding)
Deze aanpak is duur, stressvol voor boeren, en schadelijk voor mens en milieu. Maar boeren zitten vast in een systeem waarin spuiten de norm is. Een systeem dat blind is voor de ecologische schade – en voor de alternatieven.
Bijen: stille slachtoffers van het gif
De impact van pesticiden beperkt zich niet tot de mens. Ook bijen, vooral wilde bijensoorten, zijn slachtoffer. Waar imkers nog gewaarschuwd worden zodat ze hun bijen binnen kunnen houden, hebben wilde bijen geen bescherming. Ze vliegen gewoon rond als er gespoten wordt, nemen gif op via hun vacht en voedsel, en dragen het over aan hun larven.
(Lees verder onder afbeelding)
“Een hele generatie bijen kan verloren gaan na één bespuiting. En dat wordt zelden meegenomen in toelatingsprocedures.”
Bijzonder schrijnend: de meeste risicobeoordelingen zijn slechts gericht op de honingbij, en meten alleen acute sterfte. Niet de subtiele, maar desastreuze effecten op gedrag, voortplanting of oriëntatie. Ondertussen sterven 350 soorten wilde bijen langzaam uit, zonder dat iemand het echt ziet.
Alternatieven bestaan – maar vragen om visie
Het kan anders. Biologische boeren telen al jaren succesvol zonder chemie. Ze gebruiken resistente rassen, ruime vruchtwisseling en gezonde bodems. Ook strokenteelt en agro-ecologische methodes zijn in opkomst: aardappelen naast bloemen, veldbonen of granen. Deze aanpak doorbreekt monoculturen, voorkomt ziektes, en verhoogt de biodiversiteit.
Maar dat vraagt iets van de samenleving. Van beleidsmakers. Van ons allemaal.
Systemische verandering in plaats van symptoombestrijding
De discussie over pesticiden mag niet blijven hangen in technische details zoals windrichtingen of spuitdata. We moeten het grotere plaatje durven zien. Want wat we nu doen, is chemie gebruiken om voedsel te redden – terwijl we het leven doden dat dit voedsel mogelijk maakt.
Zonder bijen geen bestuiving. Zonder bodemleven geen vruchtbare grond. Zonder biodiversiteit geen toekomstbestendige landbouw.
Tijd voor actie – en politieke moed
De uitspraak van het gerechtshof kan een kantelpunt zijn. Tweede Kamerlid Laura Bromet (GroenLinks-PvdA) noemt het “goed nieuws voor iedereen die zich zorgen maakt over gezondheid en natuur.” Maar wetgeving is de volgende stap – en die zal moeten komen van een nieuw kabinet dat volksgezondheid en natuur zwaarder laat wegen dan economische belangen.
We kunnen niet langer wachten. Het moet stil worden van de bijen. Niet van de politiek.
