Internationale Bedreigde Soortendag: Salland loopt voorop in bedreigen

Helft van Salland is landbouwgrond

Ongeveer de helft van Salland bestaat uit landbouwgrond. Naast boerenerven, weide voor koeien en schapen die buitenlopen en grote varkens- en geitenstallen, ook vooral uitgestrekte raaigraslanden zonder afrastering en maisakkers. Van die landbouwgrond hangt naar schatting ongeveer 70 procent direct of indirect samen met de veehouderij.

Omgerekend betekent dat grofweg ongeveer een derde van Salland wordt gebruikt voor voedsel voor dieren. Tegelijk blijft relatief weinig landbouwgrond over voor directe menselijke voeding zoals groenten, peulvruchten, fruit en granen voor mensen.

De stille verdwijning van insecten

Juist op deze Internationale Bedreigde Soortendag verschijnen opnieuw zorgelijke cijfers over de toestand van soorten in Nederland. Nederland telt naar schatting zo’n 47.000 soorten dieren, planten en schimmels. Van ongeveer achtduizend soorten is goed onderzocht hoe het ermee gaat.

Daaruit blijkt:

• een groot deel staat onder druk;
• honderden soorten zijn al verdwenen;
• ongeveer een vijfde van de Nederlandse dagvlinders is verdwenen;
• en ook veel bijensoorten zijn verdwenen of ernstig achteruitgegaan.

Vooral bestuivende insecten hebben het moeilijk. Denk aan bijen, zweefvliegen en vlinders. En juist die dieren zijn essentieel voor ecosystemen én voedselproductie. Zonder bestuivers veel minder bloemen, planten en fruit.

Bestuiven van veel meer dan fruit

Naast fruit zijn bestuivende insecten zoals bijen, hommels en zweefvliegen ook belangrijk voor heel veel andere voedselproducten. Zonder bestuivers zouden sommige producten sterk in opbrengst dalen — of veel duurder worden omdat mensen handmatig zouden moeten bestuiven. Denk aan:

• aardbeien
• komkommers
• pompoenen
• courgettes
• paprika’s
• tomaten
• aubergines
• bonen
• erwten
• koolzaadolie
• zonnebloemolie
• amandelen
• cacao (dus ook chocolade)
• koffie
• kruiden zoals koriander en venkel
• mosterdzaad
• uienzaad
• wortelzaad

Daarnaast geldt:

• hoe beter bestuiving verloopt,
• hoe groter, mooier en smaakvoller veel groenten en vruchten vaak worden.

Dus bestuivers gaan niet alleen over “een beetje natuur”, maar ook direct over voedselzekerheid; variatie in voeding; landbouwopbrengsten en prijzen in de supermarkt.

Tegelijk zijn insecten zelf weer voedsel voor vogels, vleermuizen en andere dieren. Wanneer insecten verdwijnen, werkt dat door in de hele voedselketen.

Sommige onderzoeken schatten dat het aantal zweefvliegen inmiddels met 50 tot 90 procent is afgenomen ten opzichte van enkele tientallen jaren geleden.

Wat heeft landbouw daarmee te maken?

Onderzoekers noemen al jaren grotendeels dezelfde oorzaken:

• verlies van leefgebied;
• intensieve landbouw;
• pesticidengebruik;
• stikstofbelasting;
• monoculturen;
• en het verdwijnen van bloemenrijke bermen en graslanden.

Salland koploper

Vooral in gebieden waar veel landbouwgrond wordt gebruikt voor veevoerproductie ontstaat vaak een vrij eenvormig landschap:

• grote grasvlaktes;
• maisakkers;
• weinig bloemen;
• weinig variatie;
• weinig schuilplekken voor insecten.

Daar komt bij dat juist in intensieve landbouwsystemen relatief veel bestrijdingsmiddelen worden gebruikt.

Een ongemakkelijke vraag

Internationale Bedreigde Soortendag raakt daardoor ook aan een ongemakkelijke vraag:
hoeveel landbouwgrond willen we eigenlijk gebruiken voor veevoer?

Want hoe meer grond gebruikt wordt voor dierenproductie, hoe minder ruimte er overblijft voor:

• natuur;
• bloemenrijke landschappen;
• extensieve landbouw;
• waterberging;
• recreatie;
• en directe voedselproductie voor mensen.

Dat debat wordt steeds actueler nu thema’s als stikstof, biodiversiteit, klimaat, waterkwaliteit en ruimtegebrek steeds meer botsen.

Ook ons eetpatroon speelt mee

Steeds vaker wijzen onderzoekers erop dat ook consumenten indirect invloed hebben op die ontwikkeling.

Niet voor niets adviseert de Schijf van Vijf inmiddels een voedingspatroon met:

• minder vlees;
• meer plantaardige eiwitten;
• meer peulvruchten;
• meer groente.

Niet alleen vanwege gezondheid, maar ook vanwege ruimtegebruik en milieudruk.

Want voor dierlijke productie is veel meer landbouwgrond nodig dan voor directe plantaardige voeding.

Wat kunnen mensen zelf doen?

Dat betekent niet dat alle verantwoordelijkheid bij inwoners ligt. Maar mensen kunnen wel degelijk verschil maken.

Bijvoorbeeld door:

• minder tegels en meer bloemen in de tuin;
• gifvrij tuinieren;
• meer variatie in beplanting;
• kiezen voor streekproducten;
• minder voedselverspilling;
• en bewuster omgaan met vleesconsumptie.

Zelfs kleine stukjes groen kunnen samen een groot netwerk vormen voor bestuivers.

Meer dan een natuurprobleem

De achteruitgang van soorten gaat uiteindelijk niet alleen over natuurgebieden of zeldzame dieren.

Het gaat ook over:

• hoe we ons landschap inrichten;
• wat we produceren;
• wat we eten;
• en hoeveel ruimte andere soorten nog krijgen naast de mens.

Het gaat er op termijn over of er nog wel ruimte is voor de mens hier op aarde… Straks is er niemand over waar we noaberschap mee kunnen hebben.