In Olst-Wijhe was het het CDA dat het voortouw nam. De gemeenteraad vroeg boeren expliciet om het gebruik van landbouwgif terug te dringen. Inmiddels organiseert de gemeente informatieavonden voor boeren over alternatieven. Geen verbod, geen vingertje — maar wel een duidelijke richting: minder gif is beter voor mens, natuur en toekomst.
CDA Olst-Wijhe deed dat in navolging van partijgenoten in Almelo, daar werd een soortgelijke motie aangenomen met de woorden ‘een moreel appel doen’, een interpretatie van het christelijk democratisch appel.
CDA Raalte durfde dat niet aan: dat is niet aan de gemeente; er moeten eerst goede alternatieven zijn…
In Lochem ging de raad deze week nog een stap verder: lelieteelt mag daar alleen nog als die biologisch is. Een volstrekt logische afweging. Want waarom zou je landbouwgif blijven gebruiken voor een teelt die niet eens bedoeld is voor voedsel? Wat is dat voor economie, als de risico’s bij de omgeving worden neergelegd en de baten elders verdwijnen? Het college van burgemeester en wethouders probeerden zich nog te verschuilen achter ‘maar daar gaat een gemeente helemaal niet over’, maar de raad zei: dat zullen we nog wel eens zien’.
Deze besluiten staan niet op zichzelf. Ze passen in een bredere beweging waarin gemeenten hun verantwoordelijkheid nemen voor gezondheid, bodemkwaliteit en leefomgeving. Dat gebeurt niet omdat “activisten” dat eisen, maar omdat de praktijk dwingt tot keuzes. Bodems raken uitgeput, waterkwaliteit staat onder druk en de maatschappelijke tolerantie voor gifgebruik neemt af.
En dan is er Raalte.
Juist daar, in een gemeente die midden in dit veranderende landschap ligt, lijkt de tijd soms stil te staan. De agro-industrie heeft hier nog altijd een zware stem. De reflex is bekend: alles wat schuurt aan het bestaande verdienmodel wordt benaderd als een bedreiging. En de VVD blijft hardnekkig vasthouden aan kapitalistische marktwerking als heilig economisch model — alsof we niet inmiddels weten dat dit “vrije spel” in de landbouw vooral leidt tot schaalvergroting, externalisering van schade en een race naar de bodem.
Kapitalistische marktwerking wordt vaak gebracht als economische rationaliteit, maar goed beschouwd is het een samenzweringstheorie van de rijken, ondersteund door kiezers die daarmee tegen hun eigen vooruitgang stemmen. Als de markt het mag regelen komt het helemaal niet goed. De lessen uit de ecologie — de leer van de oikos, het huishouden — zijn al decennia helder. Systemen die hun eigen basis ondermijnen, houden op te bestaan. Een economie (de uitvoering van de ecologie) die gezondheid, bodem en water opoffert voor de laagste kostprijs, zaagt aan de poten van haar eigen toekomst.
Gemeenten rondom Raalte durven wel te leren. Zij trekken conclusies uit wat wetenschappelijk, maatschappelijk en ecologisch al lang duidelijk is. Zij bewegen richting preventie in plaats van herstel. Richting minder schade in plaats van meer regelgeving achteraf.
De vraag is dus onvermijdelijk:
wil Raalte achterblijven?
Wil Raalte veranderen in een postzegel van landbouwgif, precies in het midden van een regio die wel volop in transitie is? Een eiland waar oude modellen nog worden verdedigd, terwijl elders al wordt gebouwd aan een nieuwe balans tussen landbouw, economie en leefomgeving?
Niemand vraagt om morgen alles om te gooien. Maar niets doen is óók een keuze. En steeds vaker een kostbare. Want het gaat hier niet alleen over boeren en bedrijven, maar over woonwijken, drinkwater, gezondheid van kinderen en het vertrouwen van inwoners dat hun gemeente vooruit kijkt.
Rondom Raalte laten andere gemeenten zien dat het anders kan — stap voor stap, samen met boeren, met oog voor realiteit. De vraag is niet óf de transitie komt. Die is al begonnen. De vraag is alleen of Raalte meedoet, of straks moet uitleggen waarom het zo lang bleef vasthouden aan een model waarvan iedereen wist dat het zijn houdbaarheidsdatum al had overschreden.
Dat gesprek kan beter nú worden gevoerd. Zolang het nog een keuze is.
